31 maart 2012 - 19 april 2012
Like ons op Facebook

31 maart 2012 - 19 april 2012

door Frans Verhagen

De blogposts op deze pagina zijn geschreven door Frans Verhagen (Oud beheerder van Amerika.nl)

19 april 2012

Slecht onderzoek O+S Amsterdam krijgt eigen leven dankzij het Parool

Ik was gisteren bij de presentatie van een rapport van het Verwey-Jonker Instituut over spanningen in Amsterdamse buurten maar daarover wil ik het niet hebben. Nee, tot twee keer toe werd weer verwezen naar een artikel in het Parool om de stelling te verkondigen dat de segregatie in Amsterdam verder toenam. Ook wethouder van Es deed dat. De bron voor het artikel was een rapport van O+S, de onderzoekspoot van de gemeente. Mij irriteert het nabrabbelen van dat artikel mateloos hoewel het veel zegt over de opinievorming. Het onderzoek liet volgens mij veel te wensen over en het artikel was een nogal gekleurde en gemakzuchtige weergave van de resultaten. Maar het gaat evenzogoed een eigen leven leiden.

Waar gaat het om. Onder kop 'Segregatie zet door in Amsterdam' meldde Bas Soetenhorst op 3 april dat onderzoek van het gemeentelijk onderzoeksbureau O+S had gezegd dat 'autochtone Amsterdammers en Marokkaanse Amsterdammers zich dreigen, nog meer dan nu het geval is, in gescheiden buurten te vestigen.'

Autochtone jongeren willen graag binnen de ringweg wonen, liefst in het centrum of Zuid, zegt het rapport. Marokkaanse jongen daarentegen zouden in principe bereid zijn overal te wonen, behalve Zuid Oost. Maar ze hebben een voorkeur voor meer gekleurde buurten waardoor grote delen van het centrum en Zuid afvallen, meldt de auteur. 'Deze voorkeuren kunnen ertoe leiden dat autochtone en Marokkaanse Amsterdammers, nog meer dan nu het geval is, elkaars buurten mijden' is inderdaad één zin in de conclusie van O+S. Één zin.

Wie de moeite neemt om de hele conclusie of zelfs het hele rapport te lezen, ziet dat dit artikeltje een wel heel erg beperkt beeld geeft van een heel beperkt onderzoek. Op het eerste gezicht zitten er in het verhaal al elementen in die vragen zouden moeten doen rijzen bij de dienstdoende eindredacteur. De wens om in het centrum of Zuid te wonen kan wel groot zijn bij autochtone jongeren maar heeft die wens enige band met de werkelijkheid?

Kunnen jongeren zich überhaupt woningen binnen de A-10 ring permitteren? En zou het niet kunnen dat door alleen in Amsterdam geboren autochtone jongeren te ondervragen, je hen vraagt over de buurten waarin ze zijn opgegroeid? Niet zo vreemd dat je als je in Zuid opgroeit, je ook in Zuid wil blijven wonen (avontuur is er niet bij). Marokkaanse Amsterdammers zijn flexibeler, zo lijkt het, en realistischer. Dat is mooi maar dan weten we nog niet waarom het rapport in zijn conclusie en daardoor de auteur ook, Marokkaanse jongeren apart neemt, terwijl het gaat over alle Amsterdamse jongeren.

Nu moet ik de auteur nageven dat het rapport van O+S niet uitblinkt door helderheid en de conclusie een monument is van onhelder formuleren. Daarover zou een mooi verhaal geschreven kunnen worden, maar er staat behoorlijk wat meer in dan die ene regel die de journalist eruit gelicht heeft en die, gekoppeld aan de rest van het rapport, als een soort Fremdkörper in de conclusie is gestopt - interessante vraag waarom O+S dat doet, maar dat terzijde. Want waarom verschillende voorkeuren voor woningen tot 'elkaars buurten mijden' leiden, wordt niet uitgelegd en is alles behalve vanzelfsprekend. Sterker, er wordt in het rapport gesteld dat een koffiezaak zoals de Coffee Company bij álle jongeren populair is. Dat lijkt me geen bewijs voor mijdgedrag.

O+S schept helaas zelf de nodig verwarring en ik hoop niet dat dit rapport model staat voor hun onderzoek. Het begint al met jongeren: tussen de 16 en de 32 jaar. Dat biedt nogal wat variatie en mening antwoord is ook voorzien van de opmerking dat een gezin met kinderen of een kinderwens bepaalde verlangens heeft. Uit de methode verantwoording blijkt dat het onderzoek in principe ging om de woonwensen van allochtone jongeren in kaart te brengen. Er is een autochtone 'referentiegroep' opgenomen. Die vaststelling (en de zeer beperkte deelname) maakt de formulering van de conclusies waarin vergelijkingen met autochtonen worden gemaakt nog minder verklaarbaar. De methode en de respons roept allerhande vragen op.

Mijn bezwaren tegen de methodologie van het rapport zijn misschien te gedetailleerd voor de gemiddelde lezer, maar het loont de moeite er eens in te duiken (pag 51). De leeftijdsgroep 18 tot 26 werd uitgebreid tot 18 tot 29. Waarom? Wat bleek? De meest jongeren zijn helemaal niet met verhuizen bezig en denken er niet over na. Reden om het onderzoek te laten vallen? Nee, hoor, we breiden gewoon de leeftijdsgroep uit. In mijn boek zijn dat geen jongeren meer en het vervuilt de resultaten.

Boven de 25 gaan immers overwegingen over scholen en publieke voorzieningen meespelen, die voor allochtone jongeren belangrijker zijn dan autochtone, misschien omdat ze meer over een gezin met kinderen nadenken (dat weten we niet).

Van de jongeren t/m 22, dat zijn er, 250 van de 430, woont het overgrote deel (tussen de 84 en de 95 %) nog thuis, die tot 25 nog voor 65 %. Of ze een realistisch beeld hebben van de woningmarkt staat zeer te bezien en hun woonwensen maakt dat ook niet meer dan wensen. Ik weet niet wat voor conclusies je daaraan mag verbinden. Doe dan onderzoek naar feitelijk woongedrag, zou ik zeggen. Misschien was dit onderzoek bedoeld om erachter te komen wat voor verwachtingen jongeren hebben van de woonmarkt, of zelfs, waar ze van dromen. Misschien hebben beleidsmakers daar wat aan. Maar het wordt als veel meer gepresteerd, als een weergave van een trend die tot meer segregatie zou leiden. Dat lijkt me niet gerechtvaardigd en beleidsmakers hebben hier niets aan. Wie wel?

De respondenten zijn na benaderingsproblemen op straat ondervraagd, op basis van herkenning als allochtoon (ook interessant). Aangezien bij de autochtone jongeren de voorwaarde was gesteld 'opgegroeid in de stad' (waarom niet aan de allochtone jongeren?) kon dat niet of vonden ze dat te veel tijd vergen (herken maar eens een thuiswonende autochtoon), en moest er via het internet ondervraagd worden. Ik ben geen methodologisch expert, maar het lijkt me een probleem dat allemaal te vergelijken.

Ook problematisch is het woordgebruik: wie thuis wil blijven wonen is 'traditioneel', wie een huis zoekt of dat graag zou doen, is 'progressief'. Die 'traditionele' opvattingen zouden allochtone jongeren meer waarde doen hechten aan 'gezinsvoorzieningen' zoals scholen en speelplekken. Ze wonen dan ook liever buiten de ring. 'Stedelijke voorzieningen' zijn belangrijker voor jongeren die binnen de ring willen wonen, wat dat ook moge betekenen.

Tussen de regels door kun je lezen dat Turkse en Marokkaanse jongeren meer eisen stellen aan een eerste woning simpelweg omdat ze pas uit huis gaan als ze een gezin stichten en minder vaak willen verhuizen. Ze vinden vaak op eigen gelegenheid woonruimte. Allochtone jongeren zijn, zo zou je ook kunnen concluderen, voorbeeldige burgers die meer geven om de klassieke buurtvoorzieningen en de moeite nemen om een goed huis te vinden voordat ze thuis vertrekken.

Het is jammer dat het Parool nu een bericht lanceerde dat op zijn best onvolledig, op zijn slechtst tendentieus is omdat het een klein deeltje van de conclusie van een rapport weergeeft dat veel meer heeft te bieden, zelfs in de samenvatting. Het rapport biedt ook veel meer verwarring, dat is waar, maar als de journalist doorgelezen had zou hij het artikeltje zoals het er lag niet hebben kunnen schrijven. Hij had op zijn minst alternatieve koppen kunnen overwegen, zoals daar zijn: 'Segregatie blijft zoals hij is' of, 'Marokkaanse jongeren zijn beter geïntegreerd dan autochtone jongeren'. Of 'autochtone jongeren honkvast'. Wellicht zelfs: 'autochtone jongeren hebben woonwensen die onrealistisch zijn'. Of nog beter: 'Allochtone jongeren beter geïntegreerd dan autochtone jongeren'.

Helaas koos hij voor de slechtste kop. Die heeft nu een eigen leven gekregen. Correspondentie met Het Parool leidde nergens toe. Never mind. We lullen maar wat.

Weg met het gebruik van multiculturalisme

Margreet Oostveen van de NRC bindt in haar column gisteren de strijd aan met het begrip 'multiculturalisme', op gezag van Willem Schinkel die er in zijn nieuwe boek over schrijft. Mooi zo. Helemaal mee eens. Ook de leugenachtige opportunistische apekool van Merkel, Cameron en onze eigen dreumes, Maxime Verhagen, over mislukte multiculturele samenleving wordt aan de kaak gesteld. Prima.

Multiculturalisme is eind jaren negentig ingevoerd als strijdmiddel door degenen die 'links' verantwoordelijk wilden houden voor de problemen (of vermeende problemen) met de integratie. Een -isme is altijd gemakkelijk in te zetten. Is per definitie ideologisch.

Ik heb een kleine boekenkast gelezen over multiculturalisme. Meestal was het zonde van mijn tijd. Er bestaan honderdduizend definities van, de een al onzinniger dan de andere. Het begrip dateert uit begin jaren zeventig en zoals zoveel uit die tijd, heeft het geen blijvende waarde. Ook praktisch gezien is het, in elk geval in zijn eerste incarnatie, niet erg behulpzaam. Canada introduceerde het, volgens sommigen premier Trudeau zelf, om te rechtvaardigen dat Franstalig Quebec toch deel kon uitmaken van de nationale staat Canada. En als omschrijving van een afgescheiden, parallel regime voor een taal kon je er misschien wel wat mee doen.

Het is een onzinconcept geworden, vooral omdat het in Nederland ook een definitie heeft gekregen en wel een negatieve. Veel schrijvers, waaronder de meestal veel helderdere publicist H.J. Schoo, gebruiken multiculturalisme als 'ideologie', 'de nieuwe heilstaat van' of andere varianten, waarbij ze nalaten om het woord zelf te definiëren.

Van mij hoeft dat ook niet. Het is een nutteloos begrip in het maatschappelijk verkeer. De voorstanders van harde maatregelen, van aanpassing, van Leitkultur noemen andersdenkenden 'multiculturalisten', zoals marxist na de jaren zestig een scheldwoord werd of socialist dat in de Verenigde Staten is in Republikeinse kringen. Weg ermee.

Als de gebruikers van het woord bedoelen dat de islam, of moslims, in de jaren tachtig en negentig gewoon gebruik maakten van de manier waarop verzuild Nederland in elkaar zat en op geloofsbasis dingen organiseerden, dan was dat eerder een teken van snelle integratie. Ze deden wat de katholieken en de gereformeerden al een eeuw lang deden en wat in Nederland heel gebruikelijk was. Maar gebruik dan inderdaad de term verzuiling en gewoon, maatschappelijke instellingen, en niet dat favoriete stopwoord van links-bashers, multiculturalisme.

Bij mij gaat altijd een waarschuwingslamp aan zodra iemand het woord gebruikt. Wat volgt is een politieke betoog over wie de schuld is van iets dat een veel gecompliceerde geschiedenis heeft dan de gebruiker wil betogen. Niet vertrouwen, die mensen die dit woord gebruiken.

Zo doen we dat in Nederland

De affaire Albayrak is amusant. Hij vertelt alles wat je over het Nederlandse benoemingsklimaat moet weten. Een VVD dame, gedekt door VVD raden van niet-bestuurders die grossieren in bijbaantjes en als superlobbyist fractieleider worden in de Eerste Kamer (Loek Hermans en Eelco Brinkman zijn wat dat betreft belangenbehartigers par excellence). Het zou mooi zijn als de regeringskrant, altijd haantje de voorste om Kok en Wallage de maat te nemen, eens het zakkenvullen van zijn eigen partij aan de kaak zou stellen. Mooi maar onwaarschijnlijk. De scribenten van die krant zijn waarschijnlijk net zo slim als hun lezertjes: ze associëren de naam Albayrak met PvdA en laten het maar liever zo.

Raoul du Pré van de krant zonder mening, de Volkskrant, vindt het schaamteloos. Maar zijn commentaar is slap. Als dit allemaal gebeurd is dan is het niet schaamteloos maar oplichting, bedrog. Hermans, dat is schaamteloos. Albayrak dat is bedrog.

Bij gebrek aan beter

D66 moest 'eerst met een andere politieke agenda geassocieerd worden' voordat de kroonjuwelen, zoals de gekozen burgemeester, weer uit de kast gehaald worden. Toch is hij daar weer, de reprise van het debacle De Graaf. Opnieuw een poging om een gekozen burgemeester te krijgen in het land van de benoemingen. Sinds het Zwitserse moskeeverbod zijn zelfs D66'ers genezen van de roep om referenda - dat doet nu alleen hun tijdelijke partner de Partij van het Verbieden.

Ik ben helemaal voor de gekozen burgemeester, net als de PVV schijnbaar. Maar mijn conclusie is eerder dat D66 die burgemeester weer uit de kast heeft gehaald bij gebrek aan een ander programma dat zich werkelijk onderscheidt. Over grijsgedraaide platen gesproken (Bolkestein, Dunk): de geschiedenis van D66 is daar ook een voorbeeld van.

16 april 2012

Hoe de monarchie zichzelf in de voet schiet

De Spaanse koning gaat op peperdure olifantenjacht terwijl in zijn land de werkloosheid opgelopen is tot twintig procent. Hij ligt daar wakker van, zegt hij. Nu ligt hij wakker van een gebroken heup en de kritiek op zijn dure stapatsen. Zijn kleinzoon had zich een paar weken geleden al in zijn voet geschoten en dat was niet eens ironisch bedoeld.

De Nederlandse aanstaande koning koopt een vakantieoptrekje in een uitgemergeld Griekenland. Volgens de regeringskrant een alternatief voor het uit de hand gelopen project in Mozambique, maar even zogoed toch nog een paar miljoen waard. Laten we zeggen dat onze monarch-to-be het goede voorbeeld geeft: hij wacht niet op de hypotheekrente aftrek regeling voordat hij een huisje koopt. Laten we de monarchie versterken door deze koopdrift als aansporing voor de rest van Nederland te gebruiken. Onroerend goed boeren, voert campagne: de prins doet het, waarom u niet? Koop een huis. Nou ja. Bij voorkeur in Nederland.

De wapenlobby omarmt Romney

Romney was op bezoek bij de wapenlobby, de National Riffle Association, die probeert iedere Amerikaan over te halen met een verborgen wapen rond te lopen en iedereen die dat niet wil in levensgevaar brengt. Romney hield een voorspelbare riedel over vrijheid, blijkbaar het meest gemaltraiteerde begrip in de huidige politieke discussies. Niets over de moordpartijen, de absurde en gevaarlijke stand your ground zogenaamde zelfverdedigingswetten maar enkel onzin die de wapenlobby wil horen.

Ik zal het niet meer meemaken vrees ik, een politicus die zijn kont tegen de krib gooit en echt een standpunt inneemt dat niet de een of andere lobby van pas komt. Ja, Bill Clinton deed het, heel bewust, in 1992 met zijn Sister Souliah Moment toen hij een domme rapster van repliek diende. Dat was zogenaamd revolutionair omdat hij iets negatiefs durfde te zeggen over een zwarte vrouw. In werkelijkheid was het een sluw plot om juist de blanke kiezers gerust te stellen. Een paar weken later nam Clinton vrij van de campagne om als gouverneur van Arkansas een paar doodvonnissen te tekenen, inclusief die voor een tiener die net zo achterlijk was als Clintons eigen staat.

Opportunisme is de moedermelk van de politiek. Niet alleen in de VS (zie Bolkestein en zijn maatje Rutte). Tegen beter weten in blijf ik hopen dat er nog eens politici opduiken die wel moralistisch zijn in de zin dat ze morele standpunten innemen en die verdedigen en met meer recht over 'vrijheid' kunnen praten.

Het treurige publieke debat

Nog even Bolkestein dan, hij krijgt met zijn broddelwerkje toch al meer aandacht dan hij verdient. De hoofdredacteur van de Volkskrant heeft alleen aandacht voor de 'aanklacht' van de huisintellectueel dat haar journalisten links zouden zijn. Iedereen weet dat dat onzin is, de Volkskrant bewijst het dagelijks. Maar nog onzinniger is om serieus in debat te gaan met Bolkestein en dan ook nog over de hoeveelheid pagina's die ze aan Mulisch versus Hermans besteed zouden hebben. Get real, hoofdredacteur.

De vaste leverancier in grijsgedraaide platen, de jonge Von der Dunk, gaat op zijn bekende wijze tekeer. Zo voorspelbaar dat het niet eens meer irriteert. Wat onbesproken blijft in beider reacties (en de andere reacties die ik heb gezien) is Bolkesteins verkrachting van Max Webers ideeën en zijn absurde verdediging van misbruikende hypotheekboeren in de VS, u weet wel, de schuld van de overheid want die maakte het aantrekkelijk om de zaak op lichten.

Wat het meest verrast is dat Bolkestein zoveel reacties oproept met zo'n onbenullig stukje. Ik weet het, ik doe er zelf aan mee. En het dwingt ook mijzelf me af te vragen wat in Nederland nou helemaal het publieke debat voorstelt. Dit is de norm en het stemt diep treurig.

14 april 2012

De Volkskrant op drift

Kijk gewoon naar de inhoudsloze brief van de Volkskrant hoofdredacteur, de reactie van de huisintellectueel, lees vervolgens de tirade van de steunpilaar van de regering Rutte/Wilders tegen Turkije en besluit zelf wat u hebt aan de Volkskrant. Overigens heeft het huisorgaan van Wilders al eens eerder een gelijksoortige, argumentloze scheldpartij geplaatst over die viering van 400 jaar banden met Turkije. Grijsgedraaide platen zijn niet het monopolie van die andere vrijheidslievende Volkskrant scribent.

Onze regering en Turkije

U weet ook wat u heeft aan Rutte, voor zover dat nog niet duidelijk was. Leg maar eens uit aan de rest van de wereld dat deze goede vriend, met wie je al weken in het achterkamertje zit, niets te maken heeft met de regering. Rutte lijkt niet door te hebben dat je als regering, als premier, meer bent dan een partijdig sprokkelaar van zetels om je belangen te behartigen. Hoe lang gaat hij nog door met zijn fantasie: ik kan niet op ieder kattebelletje van Wilders reageren? U kent het antwoord. Zolang het zijn belangen dient. De rest van ons kan zich alleen maar schamen.

13 april 2012

Rutte/Wilders/Van der Staaij: de 'liberale' achterkamer

Rutte overlegde gisteren met zijn collega liberalen bij de SGP om zijn wankele coalitie overeind te houden. Vanuit de achterkamer wordt Nederland geregeerd. Fundamentalisten worden erbij gesleept om veranderingen die geen draagvlak in de samenleving hebben erdoor te jassen. Met liberalisme heeft het weinig te maken. Met moralisme evenmin. En het eindresultaat is treurig. Benieuwd wat de grote intellectueel Bolkestein daarvan maakt.

De Ann Romney nonsens opwinding

De Amerikaanse presidentscampagne had gisteren weer zo'n triviaal moment. Een Democratische commentator probeerde te betogen dat de Republikeinen ongezond zijn voor vrouwen. Terecht maar ze over de schreef toen ze stelde dat Ann Romney, de vrouw van de frontrunner, 'geen dag in haar leven gewerkt had'. Oops, zou Rick Perry zeggen.

Hillary Rosen, de commentator, had natuurlijk gelijk dat vrouwen een beperkt leven krijgen als Republikeinen het voor het zeggen hebben. Maar het was totaal irrelevant voor haar betoog. Niettemin waren de reacties geheel voorspelbaar. De Romney club zag een kans om het vrouwonvriendelijke verhaal van Santorum terug te gooien naar de Democraten die geen respect zouden hebben voor vrouwen die ervoor kiezen om voor de kinderen te zorgen. Punt gemaakt. Vervolgens kwam de Obama campagne met de stelling dat 'echtgenotes buiten het politieke debat' moeten blijven. Iedereen het weer eens.

Nonsens natuurlijk. Mevrouw Romney wordt regelmatig naar voren geschoven door de Romney campagne om te vertellen dat haar man, anders dan je zou denken als je hem bezig ziet, geen harteloze robot is. Van mij mag ze, maar dan moet je niet zeuren dat vrouwen geen onderdeel van de campagne mogen zijn. Evenzo is Michelle Obama natuurlijk deel van de Obama campagne.

Veel interessanter is de subboodschap van het Ann Romney verhaal. Inderdaad, ze heeft geen dag gewerkt. Haar 'verscheidene Cadillacs' dankt ze aan het hoge inkomen van haar man. Anders dan veel lage middenklasse gezinnen hoeft moeders niet te werken in een part time baan in de supermarkt om de eindjes aan elkaar te knopen. Dat is één.

Twee is dat in de Mormoonse superconservatieve gemeenschap het niet gewaardeerd wordt als vrouwen eigen levens hebben. Zoals de Romneys, en hun kinderen, laten zien, trouwen de Mormoonse mannen vroeg. Al snel na hun bekeerdrift verplicht te hebben botgevierd in een ver land (Romney deed het in Frankrijk, waarschijnlijk zonder veel succes), trouwen Mormonen en storten ze zich op het hebben van veel kinderen. Het is een nog voorspelbaarder variant dan het zeven kinderen verhaal van Santorums zware hand katholieke club.

Feminisme, eigen opleidingen, eigen levens en lesbiennes worden niet gewaardeerd in Mormonenland. Mag dat onderdeel zijn van de campagne? Natuurlijk. Romney is wat hij is en dat is een Mormoon met een politieke ambitie die hem zo glad maakt dat niet valt vast te pinnen waar hij werkelijk staat. Maar zijn huiselijk leven, mevrouw Romney en de vijf smetteloze, keurig getrouwde zonen, zijn wel degelijk deel van het verhaal.

De Ann-flap ging dus, zoals gebruikelijk, nergens over en toch over alles. Vandaag groot nieuws, morgen vergeten. Maar de boodschap blijft hetzelfde: Republikeinen zijn slecht voor vrouwen.

12 april 2012

Heeft Bos vooruit gedacht?

Zou het kunnen, zomaar een gedachte na het rapport De Wit, dat Wouter Bos wist dat hij niet zonder kleerscheuren door de enquete heen zou komen? Dat hij daarom een tijdelijke terugtrekking uit de politiek verstandig achtte? Hij had immers heel goed nu premier kunnen zijn (als hij samen met Van der Laan de campagne van 2010 had gevoerd) en dan hadden we nu een serieus probleem gehad. Misschien is Bos nog slimmer dan we al dachten.

Samson goed bezig

Gisteren zat Samson bij Moraalridders. Hij leverde een meesterstuk af. Jazeker, hij heeft zijn hoofd niet mee - ja, dat doet er allemaal toe - maar hij bouwt zijn gezag snel op met een wervelende show van cijfers en deskundigheid bij Knevel en Van den Brink. Ze hadden weinig weerwoord maar belangrijker was dat Samson zichzelf neerzette. De PvdA moet een brede maatschappelijke partij zijn met een ideologie die een maatschappij visie uitstraalt. Dit is een begin. Niet alleen bezuinigen maar ook zwaardere lasten voor de mensen die geen last hebben van de crisis. Stevige hervormingen. Daar zal de afbladderende Rutte nog een zware dobber aan krijgen.

Natuurlijk wilde Fortuyn bij de CPN

Ik weet niet waarom de informatie in de biografie van Pim Fortuyn zoveel ophef veroorzaakt. Toen ik in Groningen sociologie studeerde, eind jaren zeventig, en onder meer college kreeg van Pim Fortuyn (en de vreselijke Ger Harmsen), was het heel normaal voor modieus links volk om bij de CPN aan te kloppen. Allicht dat de meest modieuze man van allemaal, Fortuyn, dat ook probeerde. Een hele generatie PvdA prominenten en VARA employees was in de CPN actief. In het GSB café in Groningen, de Woldhoorn als ik me goed herinner, werd wat afgeluld. Natuurlijk wilde Fortuyn daarbij horen.

Later in de jaren tachtig kwam ik hem in een ander verband tegen en informeerde hij naar de mogelijkheden bij D66. Hij was altijd met zelfpromotie bezig en met intrigeren. 'Waar Pim komt, komt ruzie' was in het sociologisch instituut een gevestigde waarheid, dagelijks bewezen. Hij had dat niet van vreemden, de grootste intrigant en rücksichtloze machtvoerder was Ger Harmsen.

Laat ik ter compensatie toevoegen dat de colleges over de Nederlandse sociaal economische constructies, over SER en dergelijke, behoorlijk interessant waren. We hadden stevige discussies en daarin was Fortuyn veel meedenkender dan hij later overkwam. Hij had ook heel andere meningen, maar die kameleon aard zat hem als gegoten.

10 april 2012

Water under the bridge, Rick

Het is altijd lastig om een einde te maken aan een campagne, om afscheid te nemen van al die aandacht, zeker als je een half jaar geleden nog een onbekende mislukte senator was. Santorum deed er lang over in zijn persconferentie want hij moest veel mensen bedanken. Lastig: als je eenmaal begint moet je ook iedereen noemen anders voelt iemand zich tekort gedaan.

Santorum stopt op een sluw moment. Hij kan suggereren dat het de ziekte van zijn al drie jaar zieke dochtertje van drie is maar dan vraag je je af waarom hij ooit begonnen is. Maar goed, het is een aardige reden als je weet dat je sowieso nooit meer de nominatie kunt winnen en wilt profiteren van het vergaarde politieke kapitaal. Een mislukte senator wordt ineens iemand met gezag. Moreel gezag zelfs, na de campagne vol absurditeiten die echter wel resoneren bij een deel van de Republikeinse achterban, die, Derk Jan Eppinks lobbywerk niettegenstaande, als tamelijk geschift kan worden geclassificeerd.

Het lijkt vooralsnog onwaarschijnlijk dat Santorum in de markt zou zijn voor het vice-presidentschap onder Romney. Geen persoonlijke klik, regionaal te dicht bij elkaar (twee oostkuststaten) en alles wat Santorum meebrengt aan conservatieve zeloten jaagt de kiezers in het midden weer weg. Wat zou hij wel terugkrijgen? Het staat nog te bezien. In elk geval heeft kleine Rick zijn zelfvertrouwen weer terug. Dat was niet optimaal meer na het debacle in Pennsylvania (zijn verloren senatorspost).

Wat heeft Santorum bijgedragen aan de campagne? Behoorlijk wat, zoveel mag je wel zeggen. Hij heeft vrouwen duidelijk gemaakt dat ze bij zijn Republikeinse Partij weinig tot niets te zoeken hebben. Hij heeft katholieken meer invloed gegeven (meer dan via de bekeerde zelfpromotor Gingrich). Hij heeft Gingrich gedwarsboomd. Hij heeft, en laten we hem prijzen, Romney gedwongen tot nog meer draaikonterij dan de flip flopper al in de boeken had staan. Hij heeft, kortom, een stevige bijdrage geleverd aan de Obama campagne voor november. We kunnen Rick uitzwaaien onder dankzegging voor zijn fijne bijdrage.

Onze man bij de Republikeinse Partij

Derk Jan Eppink dan maar, toch even. Zijn lobby activiteiten voor Romney en co mogen niet onvermeld blijven. Hij had lunch in Washington met hoge piefen van de Republikeinse Partij. Nieuwe marsorders gekregen, afgeleverd in de NRC, slijpsteen van de geest.

Het leukst vond ik de doorzichtigheid van zijn column. Hij had een onbekende Belg gevonden die in Knack had gezegd dat Republikeinen lijken op de Moslimbroeders. Niets van waar, zegt Eppink, en hij legt uit waarom de Moslimbroeders heel, heel erg slecht zijn. Veel slechter, veel dommer en veel extremer dan de Republikeinen. Hij had met hen geluncht en ze waren echt, echt heel menselijk.

Zo mogen vrouwen meedoen bij de Republikeinen, wat inderdaad al weer heel wat meer is dan bij de SGP. Ze mogen zelfs een incompetente joker als Michele Bachman een tijdje front runner maken en dan verwerpen, inclusief haar homo's genezende echtgenoot. U begrijpt, bij de moslimbroeders zou dat nooit gebeuren.

En dus is die onbekende Belg die de lobbyist citeert een linkse dommerik die zoals altijd probeert de Republikeinen in een kwaad daglicht te stellen. Het is toch wat, die slijpsteen van de geest. De vonken springen ervan af.

Israël kritiek is blijkbaar verboten

Je mag Günther Grass een publiciteitszoekende oude man vinden die geen maat kan vinden en dan de volgende dag zich moet verontschuldigen voor zijn mateloosheid. Je mag ook vinden dat Israël in zijn huidige dispositie een gevaarlijk land is dat met zijn Iran-demonologie en pogingen hulp te krijgen bij een bombardement van dat land de wereldvrede bedreigt. Je mag ook vinden dat Amerikaanse Republikeinse kandidaten, gesteund door rijke joodse casinobezitters die graag wensen dat Iran wordt gebombardeerd, de Amerikaanse politiek vervuilen en van Amerika opnieuw, net als onder kleine Bush, een land maken dat de wereldvrede bedreigt. Je mag ook menen dat Derk-Jan Eppink een Vlaamse provinciaal is die op de slippen van zijn landgenoot-de-hoofdredacteur de opiniepagina van de NRC vervuilt. Maar mag je als je iets kritisch over Israël zegt meteen als anti-semiet worden weggezet? Het schijnt van wel.

Een misbaksel van onze pseudo intellectueel

Je moet het onze nationale huisintellectueel nageven: het is gewaagd om de VVD als partij van de vrijheid te verdedigen omdat vrijheid het onmogelijk zou maken om macht uit te oefenen via de achterdeur terwijl twee partijen met vrijheid in hun naam in een achterkamertje de toekomst van Nederland bedisselen.

In de Volkskrant, de rechtse kwaliteitskrant die Bolkestein niettemin zo node mist, haalt de grote denker uit naar van alles en nog wat en iedereen. Maar vooral tegen 'linkse journalisten'. Goh, waar hebben we dat vaker gehoord? Al een keer of honderdtig van Bolkestein en Wiegel, geloof ik.

Journalisten zijn links maar niet bij de grootste krant van Nederland, de regeringskrant van zijn eigen partij. Ik kan me voorstellen dat Bolkenstein de Telegraaf geen krant vindt, maar het is wel wat lastig om al die journalisten die daar werken te desavoueren. Hij mag het van mij, dan heeft hij in dit artikeltje tenminste een interessant geluid laten horen.

Maar de intellectueel van Oud-Zuid heeft belangrijker punten te maken. Journalisten moraliseren en dat doen alleen linkse mensen en dat is slecht, heel slecht. Een VVD'er zul je nooit op moraliseren betrappen want die staat pal voor de vrijheid. De grote man heeft zelfs Max Weber van de plank gehaald om Gesinnungsethiek (kijkt naar de doelstellingen ongeacht de gevolgen) en Verantwortungsethik (kijkt enkel naar de gevolgen ongeacht de moraal) in de strijd te gooien. Volgens Bolkestein is alleen de tweede vorm goed: de handeling wordt goed door het resultaat. Niet dat ik denk dat Weber deze vorm van wetsovertreding of moreel verwerpelijk beleid zou accepteren als een ethiek als het gevolg maar goed is (en wie bepaalt dat?), maar goed, Bolkenstein is intellectueel en daarom lijkt het heel diep. Met Weber heeft het weinig te maken, gelukkig maar want ik heb de socioloog erg hoog.

Het is een bekend verhaal van onze grote denker en daarom lijkt het op een kras in de plaat, en oude man die nog maar weer eens hetzelfde zegt. Je neemt het hem niet kwalijk, onzeker of je inzettende alzheimer of gewoon, ouderdom verantwoordelijk moet houden voor alweer hetzelfde verhaal.

De kredietcrisis, begonnen in de VS, is de schuld van de overheid. Bankiers hadden geen moraal, geen enkele ethiek en de gevolgen zijn desastreus, maar daarvoor zijn ze niet verantwoordelijk. Want als de overheid een kat op het spek bindt dan is de kat niet meer verantwoordelijk voor wat hij doet. Eigen verantwoordelijkheid voor moreel wangedrag bestaat niet in het vrijheidsdomein van deze denker. Ik moet toegeven, het is een knap staaltje van Weber-verkrachting.

Bolkesteins schrijfparel had een plek in de berg afgewezen opinieartikeltjes verdiend. Of de krant moet hem een wrede poets gebakken hebben door te laten zien dat het eindproduct een misbaksel is, ondanks de goede bedoelingen van de geleerde grote man.

4 april 2012

Andere ministers graag

De voorstelling van circus Leers was gisteren tenenkrommend. Zijn spiegelende pak voegde een dimensie toe die eerder ontbrak. Bij al zijn geklungel kon ik echter ook niet een gevoel van irritatie onderdrukken toen Tofik Dibi, met het opgewonden toontje dat hem eigen is, excuses eist van Leers aan de familie van Mauro. M'n tenen sprongen er acuut van in een andere kromming.

Samen met Rosenthal is Leers de risé van Rutte/Wilders, met voorsprong de slechtste regering sinds Wiegel/Van Agt (ik weet nog niet welke van de twee als slechtste aller tijden zal eindigen, het is een close finish). Alleen al om deze twee jokers kwijt te raken zou de regering moeten vallen en als Wilders Leers kwijt wil dan heeft hij ieders zegen. Rosenthal, de chef lobbyist voor Israël, zal Wilders natuurlijk nooit laten vallen maar Leers geeft hij graag het kruis na. Overigens is het nog steeds zo, schat ik, dat de gemiddelde PVV kiezer over Mauro alleen wil horen dat hij gewoon kan blijven en blijft Wilders vasthoudend zoals gedreven patiënten eigen is, op een verkeerd paard wedden.

Nog even het zogenaamde Afghanistan debat nageslagen: ik weet niet of er iemand van D66 aan het woord is geweest, maar ik heb er niets over kunnen vinden. Het was weer allemaal Groen Links wat de klok sloeg.

Ryan en Romney voeren samen campagne: nederlaag verzekerd

Paul Ryan, de afgevaardigde wiens draconische begrotingsvoorstellen vorige maand door het huis werden aangenomen, voerde afgelopen week samen met Mitt Romney campagne. President Obama zwaaide hen hartelijk toe en begon maar vast de aanval.

De begroting van Ryan biedt belastingverlaging voor de rijken (u had het vast niet geraden) en ontmanteling van belangrijke brede voorzieningen als Medicaid en Medicare, plus honderden miljarden op allerlei andere terreinen. In dat opzicht is er weinig nieuws te beleven: dit is Republikeinse doctrine. Vorig jaar diende Ryan dezelfde begroting in. Het kostte de Republikeinen direct een zetel in New York omdat de kiezers niets moeten hebben van deze plannen die voor 62 procent van de bevolking hogere kosten opleveren. Nog meer ongelijkheid, zegt Obama terecht.

Je zou denken dat de Republikeinen daar iets van geleerd hadden. Maar ideologie is sterker dan ervaring. Al doende hebben de Republikeinen en heeft Mitt Romney aan Obama nog meer materiaal gegeven om in november te winnen - niet alleen in de presidentsverkiezingen maar ook op andere niveaus. Obama hoeft enkel maar te zeggen: kijk naar de belastingplannen voor Romney. Als u die goed vindt, stem op hem.

Gecombineerd met de Republikeinse godsdienstfanaten die vrouwen zich ervan bewust gemaakt hebben met wat voor malloten ze van doen hebben (een Santorum medewerker raadde vrouwen aan om aspirine als voorbehoedsmiddel te gebruiken - klem het tussen je knieën en je wordt niet zwanger) en de Obama campagne hoeft bijzonder weinig te doen. Voeg er tenslotte de Obama gezondheidszorgplannen aan toe en de zaak is beslist. Hoe het Supreme Court ook oordeelt (en ik sluit niet uit dat Chief Justice Roberts een historisch moment pakt om een stevige meerderheidsbeslissing te forceren - voor een mandaat), ook dat is voor Obama pure winst. Romney kan niet loskomen van zijn eigen Massachusetts plan en zal voortdurend in de problemen zitten.

Verkiezingen zijn nooit zo eenvoudig als ze lijken en er komt vast een moment deze zomer dat Obama in de problemen lijkt te komen, maar het moet wel heel raar lopen als hij niet wordt herkozen. Met zijn allen zullen we net doen of het heel spannend is, of er van alles gebeurt, maar het is jammer voor de deskundigen en het praatcircuit: weinig te beleven dit jaar.

3 april 2012

Als je PVV onzin maar lang genoeg herhaalt, wordt hij vanzelf waar

Ik hoorde net op Radio 1 Youri Albrecht van de Balie weer eens de onzin stelling verkondigen dat de publieke omroep inderdaad linksig was, een roze gordijn over zich had, vond Albrecht. Los van de merites van de publieke omroep - u weet hoe ik daarover denk - was het jammer dat hij die kletskoek verdedigde. Gelukkig waren de presentator van de NCRV en Wouke van Scherrenburg het met hem oneens, maar opmerkelijk dat iemand van Albrechts statuur zo'n onzin verkondigt. Aangestoken door het Holman virus (een verweking van de hersenen als gevolg van maatschappelijke spanningen)?

De voorbeelden die hij noemde waren, niet verrassend, die van de VARA. Dat is namelijk de enige publieke omroep die doet wat hij moet doen: een wereldbeeld uitdragen. De andere omroepen en vooral de twee 'rechtse' de AVRO en de TROS deden weinig of niets aan politieke journalistiek en dus was er geen rechts geluid. Dat heeft ons de toetreding van het bestel gekost van de beide Telegraafomroepen en de infantiele blaataap Joost Eerdmans die dagelijks nieuwe diepten bereikt met zijn domme 'opinies'.

Van Scherrenburg bevestigde ook nog eens wat iedereen had kunnen zien: Van Nieuwenhuis wilde Martijn van Dam niet als lijsttrekker en dus werd hij hard en vervelend aangepakt. Het effect van de Pauw en Witteman exercitie met Albayrak was hetzelfde. Niet helemaal de bedoeling, dat de VARA interne partijpolitiek bedrijft, maar er is niets op tegen dat de andere omroepen hetzelfde doen. Maxime bij de KRO, Hearsma Buma bij de NCRV en Arie Slob bij de EO. Maar houdt op met die onzin dat de publieke omroep links zou zijn. Als we het maar lang genoeg blijven rondvertellen dan wordt deze onzin van de PVV de nieuwe waarheid. Niet aan meedoen.

Daar gaan we weer, de flauwekul van Afghanistan

De soap van Afghanistan blijft maar doorgaan. Gek, hè? Ze weten niet wat die politiemannen in Afghanistan doen. Wat een verrassing. Nederland zit er alleen maar om net te doen alsof we meedoen, zodat we misschien weer ooit mogen meepraten. Flauwekul. Er zal wel weer een debat komen maar ik blijf maar hameren: niet alleen Groen Links steunde deze onzin, ook D66 - en zonder debat. Kan iemand hen ook eens kritisch bevragen in de kamer?

Hopelijk leest Rutte nog wat anders dan de regeringskrant

Verrassend veel Grote Depressie in de Financial Times. In een column legt John Thornhill uit waarom het waanzin is om te bezuinigen in een klimaat waarin private uitgaven rap teruglopen. Hij praat over zijn interview met Richard Koo van Nomura, een van de weinigen die meent dat Japan in de jaren negentig het juiste beleid voerde om een serieuze depressie te voorkomen. Koo denkt dat de obsessie met het terugbrengen van de publieke uitgaven zal leiden tot de dreiging van een depressie in elk geval in de perifere Eurolanden.

Toen Koo zijn paper presenteerde op een conferentie konden een aantal Europese functionarissen hun weerzin amper beheersen. Ze betoogden dat het waanzin was om te geloven dat je kúnt kiezen tussen bezuinigingsbeleid en groei omdat ze denken dat bezuinigingen een voorwaarde zijn voor de terugkeer van vertrouwen in de markt en economische groei. Koo schat in dat gebrek aan vertrouwen ertoe zal leiden dat iedereen probeert zijn schuldenlast te verminderen, waardoor de crisis steeds dieper wordt. Ik sta aan de kant van Koo, voor zover ik gekwalificeerd ben er iets van te vinden, maar ik hoop dat Rutte niet alleen de wakkere regeringskrant leest.

Wouter Koolmees, het knapste kamerlid van D66, rekende gisteren voor dat een terugkeer naar de gulden iedere Nederlander 4500 Euro zou kosten, of iets dergelijks. Wat ik interessanter vond is dat D66'ers meehuilen met het bezuinigingsverhaal, niet omdat ze daar inhoudelijk of intellectueel van overtuigd zijn, maar omdat ze Europees zijn. Europa zegt het, dus het moet. Rutte zal hun steun dankbaar omarmen maar het is interessant om je af te vragen waar het D66 programmatisch plaatst.

Meer grote depressie in de column van Gideon Rachman die pessimistisch is dat de Euro ongeschonden en met iedereen aan boord kan overleven. Als hij gelijk heeft, dan is het lot van Griekenland al bezegeld en hebben we alleen de verkiezingen daar nodig en daarna een absurde belofte om te gaan heronderhandelen, om het laatste zetje te geven. Ondanks haar ontkenningen zou Merkel ook al zover zijn. De grotere vraag is of Portugal, Ierland en daarna Spanje en Italië met de Euro kunnen overleven.

Rachman heeft het over de Euro als een bom die niemand kan ontmantelen. Maar hij stelt dat achter de schermen met name de Duitsers de scenario's al doorrekenen. Maar voordat hij drie alinea's in zijn column is duikt al een Grote Depressie op, het gevolg van de economische rampen die een opbreken van de Euro zou veroorzaken. Zelfs de Britten, zegt Rachman, moedigen Europa aan om door te buiten en een fiscale unie aan te gaan. Het alternatief is te bedreigend.

Spanje heeft nu al meer dan twintig procent werkloosheid en meer dan 45 procent jeugdwerkloosheid. Nog meer bezuinigen zal zelfs de conservatieve premier niet kunnen rechtvaardigen. De politieke onrust zal toenemen. Zweden in de jaren negentig en Ijsland worden genoemd als landen die hun problemen oplosten door een devaluatie. Maar ja, dat kan binnen de Euro niet.

De Nederlandse beleidsopties worden alleen in de achterkamer besproken. Dat is een slechte zaak, zowel politiek als economisch. Politiek omdat hier een beleid wordt uitgezet dat alleen kan slagen met brede steun, een optie die Rutte's steeds heftiger omarming met Wilders niet toelaat (de toeschouwers bij dit toneelstukje zagen dat Wilders niet terug-omarmde). Economisch omdat het inderdaad een serieuze crisis dichterbij brengt, niet alleen voor Nederland maar voor heel dat Europa waar D66 zo voor pleit.

Let op: 'reshoring' wordt een trend

Er is een interessante ommekeer gaande in de wereldeconomie. Na jaren van outsourcing naar lage lonen landen komt sommige productie weer terug in de landen die de banen verloren. Er is sprake van in Nederland maar een mooi voorbeeld is General Electric (GE) dat 1 miljard dollar investeert in de binnenlandse productie van huishoudapparatuur. De investering vindt plaats waar GE al faciliteiten had die de laatste jaren leegstonden, namelijk in Louisville, Kentucky.

Het wordt 'reshoring' genoemd en houdt die term in de gaten. GE is een mooie testcase. Huishoudapparatuur en licht zijn niet de meest winstgevende onderdelen van GE en zeker niet de grootste met slechts zes procent van de omzet, maar Jeff Inmelt - ook voorzitter van Obama's banencommissie - zet er vele kaarten op. GE's Appliance Park in Louisville dat al bestaat sinds 1953 wordt nu opgekalefaterd - nadat heter jaren had uitgezien dat sluiting meer voor de hand lag.

Drie factoren worden als achtergrond gegeven. De eerste is dat nieuwe productiemethoden ('lean') en technieken de fabriek efficiënter hebben gemaakt. Verder heeft GE een deal dat de loonkosten omlaag kunnen naar 13 dollar per uur, vergeleken met de 22 dollar per uur die werknemers voor 2005 kostten. De overheid, sullig als altijd, heeft er ook nog eens een bonus van 17 miljoen tegenaan gegooid.

De interessantste factor zijn die loonkosten. We weten dat de lonen in China stijgen en dat textielfabrieken al weer verder trekken. Maar ook zijn de Amerikaanse lonen nu zo laag dat het weer aantrekkelijk wordt. Dat is niet per se een goed teken want het betekent dat mensen met lage opleidingen nu voor lage lonen werken en een bijbehorend leven leidden. De oude middenklasse gedachte komt niet meer bij hen op. Maar werk is beter dan geen werk.

Er zijn andere factoren. De hoge olieprijzen maken vervoer duur en dat maakt het voor grote dingen als afwasmachines minder aantrekkelijk om uit Zuid Oost Azië te komen, of zelfs uit Mexico. De aardbeving en tsunami in Japan hebben ook de kwetsbaarheid laten zien van just in time delivery, de mantra voor veel assemblagebedrijven in de VS. In Louisville betekent het dat alle factoren die het productieproces kunnen beïnvloeden op dezelfde plek zitten, zodat onmiddellijk op de markt kan worden ingespeeld. Het is een interessante ontwikkeling, ook voor Nederland. Als we nog productie willen behouden of terugkrijgen dan moet hetzelfde soort denken hier ook toegepast worden - zonder de overheidssubsidie liefst.

Nice deal if you can have it: de postduivenbond boort goud aan

De zielepoten van de publieke omroep hebben een ton uitgegeven aan het opkopen van de domeinnaam npo.nl, voorheen eigendom van de Nederlandse Postduiven Organisatie. Nice deal if you can have it. Ik heb ook nog het een en ander te koop. Weggegooidgeld.nl bijvoorbeeld. Het argument dat je een domeinnaam nodig hebt om gevonden te worden is volstrekte nonsens nog afgezien van de vaststelling dat Nederlandse Publieke Omroep helemaal geen bekende of herkenbare naam is. Iedere internetgebruiker weet dat de domeinnamen er nauwelijks meer toe doen. Zet de juiste inhoud neer en mensen komen vanzelf. Opnieuw een bewijs van de achterlijkheid van de publieke omroep, maar ja, dat lijkt op een kras in de plaat.

Een samenleving in verval

Ik schreef vorige week over de afstompende massamoorden in de VS, voor u gebracht en in stand gehouden door de wapenlobby. Nu weer zeven student in Oakland. De moordenaar in Florida niet gearresteerd omdat onder de 'stand you ground' wet die de NRA erdoor jaste, samen met de Republikeinen, de openbare aanklager bij een zelfverdedigings argument door allerlei hoepels heen moet springen voordat er aangeklaagd kan worden. Geen wonder dat de Chinezen denken dat Amerika een samenleving in verval is (FT van vandaag, Brookings rapport).

2 april 2012

Minder voetbal! Yes.

Minder voetbal op de publieke televisie, dreigt de EO-baas van de NOS als er nog meer bezuinigd moet worden. Het ontgaat hem, als lobbyist van een failliet systeem, dat je zelden betere argumenten hoort voor bezuinigingen. Het andere argument zijn de spotjes van de bejaardenvereniging Max die je voor € 5,79 oproept om lid te worden, zodat de club kan blijven meeëten uit de publieke trog.

Mijn eigen voorstel tot hervorming blijft onveranderd een systeem van matching funds: iedere omroep krijgt net zoveel geld als zijn leden opbrengen. Geen gezeur over die paar Euro en een cadeautje, maar gewoon, honderd Euro voor Max levert honderd Euro publiek op voor Max.

Ondertussen is het natuurlijk waanzin om de burgers, via de dubieuze De Hond methode, te vragen waar ze het liefst op bezuinigd zien. Politici hebben hun eigen verantwoordelijkheid, zelfs of misschien juist in de achterkamertjes waar de Grote Leider en onze fijne premier zich zo thuis voelen. Het is jammer dat zo'n lijstje een eigen leven gaat leiden, net als de fantasiepeilingen over politieke partijen. Te laat om nog iets aan te doen, vrees ik.

Oorlog is oorlog, Afghanistan is Vietnam

Het boek is al twee jaar uit maar om de een of andere reden las ik het nu pas,Matterhorn door Karl Marlantes. Gaat niet alleen over Vietnam maar over het leven, over oorlog - over alle oorlogen en daardoor ook mismoedig stemmend, over ons meest recente exercitie in futiliteit, Afghanistan.

De oorlog in Vietnam, van 1965 tot 1975, is meer dan een historisch feit, een paar jaartallen en een ongelukkig land. De oorlog was en is een politiek en cultureel fenomeen dat de Amerikaanse samenleving tot op de dag van vandaag beïnvloedt. De oorlog werd niet alleen verloren, in de oorlog verloor Amerika ook zijn onschuld, het idee dat de Verenigde Staten altijd en overal een kracht van het goede waren.

Er is een goede reden dat het Vietnam memorial in Washington het meest bezochte monument van Amerika is, en nog het mooiste ook, maar dat is niet de reden voor het bezoek. Met bijna 60.000 Amerikaanse doden en meer dan 300.000 gewonden zijn er weinig mensen die er niet ergens in hun leven mee te maken hadden. Het was een oorlog die vooral werd gevochten door Amerikanen die niet sluw of niet rijk genoeg waren om hun dienstplicht te ontlopen. Dick Cheney, Bill Clinton, Newt Gingrich, de kleine Bush: ze vonden allen een manier om niet te gaan. Voor de anderen is Vietnam een deel van hun leven.

Dat nu, veertig jaar nadat de Amerikanen hun aandeel in de oorlog beëindigden, een vuistdik boek als Matterhorn een bestseller wordt, geeft aan dat de wonden wel geheeld zijn maar het litteken nog altijd aanwezig is. Matterhorn is een fenomenaal boek. Het is fictie maar bevat alles wat in Vietnam een rol speelde. Het is ingenieus opgebouwd rondom de eerste twee maanden 'in country' van Mellas, een luitenant - vrijwilliger en 'intellectueel' - die zijn plek als betrouwbare marinier moet veroveren.

Alles heeft Karl Marlantes erin gestopt. De angst, de pijn, de teken (de scènes met de soldaat die een teek in zijn pisbuis krijgt, zetten de toon), de jungle rot en de stromen pus, de rottende kleding, de hinderlagen, de wrijving tussen officieren met een toekomst na het leger en de manschappen, de zwarte soldaten die hun eigen oorlog voeren, de onzin, de nutteloosheid, de corrumperende body count, de drugs, het dromen van R&R, rest and recreation met een Vietnamees of Japans hoertje, honger, dorst en de dood als ultieme verlosser, waardoor soldaten moediger worden dan ze ooit gedacht hadden - erger kan het immers nooit worden. Officieren die denken aan hun promotie en bewust mensen de dood in jagen. Je begrijpt waarom 'fragging' voorkwam, het vermoorden van officieren, volgens de woordenlijst die Marlantes achterin het boek heeft gezet, 43 keer bij de Mariniers, de meest gedisciplineerde soldaten.

De timing van Matterhorn ligt ergens rond 1968, de soldaten lachen over het gezeur of de onderhandelingstafel in Parijs rond of vierkant moet zijn, maar verder speelt politiek geen rol - ze doen waaraan ze niet kunnen ontkomen. Marlantes heeft een aantal echte gebeurtenissen in elkaar geschoven waardoor hij in één boek, twee maanden, zowat alles meeneemt. Twee grote operaties: een jungle verkenningsmissie die uitloopt op een verhongering omdat de leiding die ver weg zit dingen vraagt die vrijwel onmogelijk zijn. Mellas, de hoofdpersoon, noemt het de Trail of Tears, naar de marteltocht die de Amerikaanse regering oplegde aan de indianen. De verovering, verlating en herovering en weer achterlating van de Matterhorn is de tweede operatie. Marlantes bouwt het slim op. In de jungle exercitie zijn het vooral psychische en fysieke omstandigheden die martelend zijn, de slagen om Matterhorn zijn maar al te dodelijk.

Matterhorn is een fictieve berg net ten zuiden van de DMZ, de gedemilitariseerde zone, met Noord-Vietnam in het noorden, Laos in het westen en de Chinese zee aan de oostkant. Het was gebied waar de NVA, de North Vietnamese Army, probeerde te infiltreren en waar de Amerikanen dat probeerden te voorkomen. De Zuid-vietnamezen spelen nauwelijks een rol, behalve als laffe labbekakken waar je niets aan hebt. Matterhorn is fictief maar ook weer niet. De verovering van Hill 875, indertijd beschreven door journalist Peter Arnett, zit erin. Hamburger Hill, door senator Kennedy indertijd terecht een nutteloze operatie genoemd. Operation Hickory, Operation Buffalo, het gebied tussen de oost-west verbinding Route 9 en de bergen, is het terrein waar Matterhorn zich afspeelt. In mijn grote Nam-boek dat ik erop nasloeg, lijkt de slag om Matterhorn op de slag om Mutter's Ridge. Maar die namen doen er niet toe - al geven de beelden in mijn Nam-boek extra kracht aan wat je net als fictie hebt gelezen.

Matterhorn ís de oorlog in Vietnam. De opdracht om een veilige zone te bouwen, met bunkers en beveiliging aan de voet van Matterhorn. De opdracht om die zone te verlaten omdat vanwege de relaties met de regering in Saigon elders wat moet worden opgeknapt. Daarna de herovering van de berg, waar de Noord-Vietnamezen intussen de bunkers en schutterputjes hebben ingenomen. De leidinggevende officieren die juichen en trots zijn, terwijl hun troepen bij tientallen sneuvelden. De nutteloosheid van het geheel.

Dat Matterhorn veertig jaar na de oorlog nog zo'n snaar raakt, komt, denk ik omdat je tijdens het lezen regelmatig denkt: wat hier plaatsvindt, wat hier gezegd wordt, dat is de oorlog in Afghanistan. Geen jungle maar even nutteloos, redeloos en uitgevoerd door soldaten die niet meer zijn dan pionnen in een spelletje van politici en generaals. Missies die als vanzelfsprekend uitdijen.

Dit is een geweldig boek. Niet iedereen zal zich door het militaire slang heen kunnen worstelen en een vertaling lijkt me al bij voorbaat tot mislukken gedoemd, maar het verhaal van Mellas en zijn platoons is aangrijpend. Niet omdat hun lot aangrijpt, dat ook, maar omdat het boek gaat over mensen, menselijke impulsen en motivaties, emoties en overpeinzingen, solidariteit en egoïsme. Het is een verhaal naar het leven.

Vietnam heeft al meer goede boeken opgeleverd, Philip Caputo's A Rumor of War bijvoorbeeld. Ze kunnen naast elkaar bestaan, er is geen sprake van beste. Maar Matterhorn is de absolute top. Het boek deed me teruggrijpen op de beste journalistiek uit die tijd, de andreline gedreven verhalen van Michael Herr in Dispatches. Karl Marlantes was zelf die Mellas in zijn boek, maar door zijn eigen verhaal in een breed perspectief te plaatsen heeft hij het universeel weten te maken. Dit is geen boek over Vietnam, dit is een boek over het leven. En hoe we steeds maar weer in dezelfde shit trappen.

31 maart 2012

Nederlandse held, voorheen buikspreekpop van de Grote Leider

Moderne Nederlandse helden zijn rare fenomenen. Dat kan ook niet anders in een land waar je je kop niet boven het maaiveld uit moet steken maar wel voor je principes moet staan. Aan de ene kant houden we niet van uit de pas lopers (partijdiscipline), aan de andere kant horen we graag een ander geluid, zeker als dat ineens verandert of ingaat tegen iets of iemand waar we toch al een hekel aan hebben. Tegelijkertijd zijn er lui die niets fout kunnen doen omdat ze een of andere mythische status hebben van onschendbaarheid, denk Cruijff.

Het meest recentev voorbeeld is Hero de Hoofddoekenheld. Jarenlang betrouwbaar buikspreekpop voor de Grote Leider, nu ineens een democratisch man van stavast die leeft naar zijn principes. Bas Heijne is niet de enige die vaststelt dat Nederland wat dit betreft een idioot land is. De Volkskrant, dat dolende narrenschip van private overpeinzingen, plaatste (in elk geval op zijn site) een artikeltje waarin Brinkman werd geprezen voor zijn afvalligheid. De naïviteit van het stukje was adembenemend, maar tegelijk een mooie weergave van dit Nederlandse fenomeen.

Er zit een patroon in. Ook de twee CDA coryfeeën die zich tegen het gedogen van haataanjagers keerden, werden zeer bewonderd. Maar hun steun is nooit in twijfel geweest en ze hebben braaf gedaan wat Maxime Verhagen van hen wilde. De zes of zeven 'dissidenten' in de jaren tachtig, CDA'ers die wat minder dan Lubbers enthousiast waren over de plaatsing van kruisraketten, bleken uiteindelijk betrouwbare steunpilaren. Misschien is dat heel Nederlands: hebben en tegoed houden, van twee walletjes eten. Tegelijk dissident zijn en de slechtste regering sinds Colijn V in het zadel houden.

Heijne maakt nog een ander punt, veel interessanter dan de perikelen van kleine krabbelaars in de Nederlandse politiek. De media gingen mee in het bewonderen van Hero de verrader. Hij werd nergens kritisch bevraagd, doorgezaagd, laat staan beschimpt. Terwijl de Telegraafomroepen hier toch mooi mee hadden kunnen scoren.

Erger nog: Heijne merkt op dat de 'serieuze' pers, de amusementsprogramma's van Pauw en Witteman en Van Nieuwkerk, braaf het werk deden dat Rutte/Wilders van hen verlangden. Het toneelstukje werd opgevoerd, uitgezonden en diende zijn doel. De journalisten werden gebruikt, zoals ze door Brinkman en eerder door zogenaamde afvallige principiële gelukszoekers werden gebruikt (denk aan Verdonk, Peter R. de Vries, niet Wilders - die was zelfs in zijn wildernisjaren niet erg populair bij de media, als ik me goed herinner). Ze zijn, mooie woorden van Heijne, enkel figurant in het toneelstukje van de politici - op en naast het pluche.

Een begenadigd zelfpromotor zou zichzelf eens moeten bevragen

Tom-Jan Meeus heeft al een paar mooie artikelen geschreven over de achtergrond van de politiek. Zijn enthousiaste portret van de begenadigde zelfpromotor A.J. Boekenstijn als intellectueel geweten van conservatief Nederland is me wat al te kritiekloos. Zeker heeft Boekenstijn de discussie over ontwikkelingshulp aangewakkerd, maar dat was niet zijn eerste claim to fame aan de borreltafel van Barent en Van Dorp. Sterker, ik meen me te herinneren dat Boekenstijn ontwikkelingshulp kreeg opgedrongen door de fractie van de VVD, waar langer zittende lieden defensie en buitenlandse zaken claimden. Hij was daar niet blij mee maar heeft er het meeste van gemaakt.

Wat mij altijd geïrriteerd heeft aan deze intellectuele zelfpose is het gebrek aan bereidheid om verantwoording af te leggen. Boekenstijn was populair in de talk shows die in Nederland voor journalistiek doorgaan (zie hierboven) omdat hij een ongebruikelijk standpunt innam over kleine Bush (hij was een fan - niet een uitlegger, maar een oprechte fan) en over de oorlog in Irak - enthousiast voorstander. Wat deze beide onderwerpen betreft had Boekenstijn het op werkelijk alle terreinen mis. Al zijn voorspellingen en analyses waren fout.

Ik had het van een intellectueel nu zo mooi gevonden als hij eens had geanalyseerd waarom hij overal ingetuind was. Een prachtig boek met scherpe intellectuele observaties. Ik meen te weten dat hij wel een boek wilde maken, rond 2007, 2008, maar niet voldoende kritisch was over eigen functioneren om daar iets interessants van te maken. Jammer. Meeus geeft hem meer krediet dan hij verdient mar ja, dat is precies waar Boekenstijn goed in is.

Like deze pagina

Specialisten Amerika

Stay tuned

Wil jij elke maand naar Amerika?

  • Schrijf je in voor de maandelijkse nieuwsbrief boordevol foto's, prijsvragen en insider tips.
  • Ook ontvang je speciale deals van onze partners!

Aanmelden nieuwsbrief

Amerika kenner
Sponsors