12 januari 2010 - 24 januari 2010
Like ons op Facebook

12 januari 2010 - 24 januari 2010

door Frans Verhagen

De blogposts op deze pagina zijn geschreven door Frans Verhagen (Oud beheerder van Amerika.nl)

24 januari 2010

Slappe zak Eurlings

Minister Eurlings heeft zichzelf definitief gediskwalificeerd voor het door hem geambieerde premierschap. Wat een slappe zak. Neemt hij een besluit over rekeningrijden en gaat hij vervolgens aan de ANWB vragen of het mag. De ANWB claimt geen mening te hebben maar iedereen weet dat hier de autolobby en de Telegraafachterban de doorslag geven. Net zoals ik zou een groot deel van de ANWB leden onmiddellijk opzeggen als je de Wegenwacht kon krijgen zonder het lidmaatschap van deze club met zijn rottige blaadje (dat je ook niet op kunt zeggen als je lid bent). Maar terug naar Eurlings. Hij ziet verkiezingen aankomen, een kabinet dat onvriendelijk zal staan tegenover rekeningrijden (VVD en Telegraaf aan de regering) en probeert nu de schade voor hemzelf te beperken. Wat een slap gedrag. De man lijkt wel een KVP'er. Oops. Hij ís een KVP'er.

Boekenberg

Ik heb de afgelopen weken een paar boeken gelezen waarover ik een oordeel kan geven waar u wellicht wat aan heeft. Antony Beevor, D-Day, is een bij vlagen magistraal verhaal over de invasie van Normandië. Het probleem is dat bij de beschrijving van de acties aan de grond je eigenlijk steeds met een kaart erbij het zaakje moet volgen. Na een tijdje wordt dat vervelend. Het duurt te lang - ook al omdat het lang duurt voordat de geallieerden waren uitgebroken en het is goed om dat weer eens te realiseren. Beevor besteedt veel aandacht aan de enorme schade die de Fransen in die regio ondergingen. Totale indruk: als je nog nooit iets over D-Day gelezen hebt, begin hier. Verder voegt het geloof ik niet echt veel toe.

Witte Zwanen, Zwarte Zwanen van Anja Vink neemt het Nederlandse onderwijssysteem onder handen. Er blijft weinig van overeind. Terecht, denk ik. Ze zit op een aantal terreinen op precies dezelfde lijn als ikzelf in mijn nieuwe boek en leunt, net als ik, op de Amerikaanse socioloog Bowen Paulle voor een aantal oplossingen. De moeite waard. Belangrijk boek voor mensen die, net als zij en ik, vinden dat onderwijsbeleid cruciaal is voor wat er verder gebeurt. Geen integratiebeleid maar algemeen beleid.

De Clinton Tapes van Taylor Branch is een curieus project. Branch is de biograaf van Marten Luther King en was altijd al een Clinton vriend. Dit opnameverslag, met horten en stoten, is eigenlijk vooral interessant omdat het een inzicht geeft in de stemmingen van Bill en Hillary, meestal gekoppeld aan politieke ontwikkelingen. Branch is een fan en heeft zelden echt harde oordelen over Clinton. De gesprekken zijn Clinton gestuurd, niet Branch gestuurd. En de foto's geven eigenlijk weg wat het boek is: een bewonderende lofzang (allemaal foto's van de auteur en zijn gezin met Clinton). Geen must read, als u er toevallig tegenaan loopt kunt u er snel doorheen rauschen. Super Freakonomics is een vervolg op het succesvolle Freakonomics. Leuk en uitdagend.

In de marge van mijn bezoek aan Californië las ik Peter Schrag's California. The high-stakes experiment. Als u iets over de voormalige wonderstaat wilt lezen, neem dit boek dan. Ik ben niet zo optimistisch als de auteur maar dat zal ik binnenkort in De Groene verder uitwerken. De biografie California Rising over ex gouverneur Pat Brown, mede verantwoordelijk voor het succes van de staat in de jaren zestig, vond ik tegenvallen.

Op een heel ander terrein kan ik de korte verhalen van Lydia Davis aanbevelen.The Collected Stories. Soms maar een paar alinea's lang maar prachtig. John Irvings Last night in twisted River vond ik daarentegen erg tegenvallen. Gekunsteld en te lang. Het zien van de film Bright Light over John Keats inspireerde tot het bestellen en deels lezen van zijn Complete poems and selected letters. Inspirerend.
Op de leestafel liggen nog biografieën van C. Wright Mills en Richard Hofstadter, ik houd u op de hoogte.

23 januari 2010

De trog van Hilversum

In de NRC stond vrijdag een artikel over de manier waarop onze publieke omroep vals concurreert met alle andere media ondernemingen. Baas Hagoort van de Publieke Omroepen en de baas van de Ster willen er niets van horen. Hagoort blijft kakelen dat Nederland de meest efficiënte en goedkoopste publieke omroep heeft van Europa. Het eerste deel van die stelling lijkt me aantoonbare onzin voor iedereen die in Hilversum rondkijkt, het tweede zou goed kunnen kloppen. Maar de belastingbetaler draait er wel voor op, direct doordat de omroepen gewoon met hun snuit in de publieke trog wroeten, indirect doordat ze gewoon commercieel zijn (afgerekend worden op cijfers, dat is de reden dat we nu op Radio 4 verdere vertrutting krijgen nadat Radio 1 al dicht gepleisterd is met voetbal) en concurreren met andere omroepen die niet met publiek geld gefinancierd worden. Het hele systeem moet op de schop, er zit niets anders op. Ik ben voor reclamevrije publieke omroep en financiering op matching funds basis, met één publieke zender voor BBC achtige activiteiten. De rest van de tent, Tros, AVRO en andere commerciële publieke omroepen die geen enkele inhoudelijke basis in de samenleving hebben, moeten maar gewoon commercieel gaan.

22 januari 2010

De D66 blues

Ik heb me een tijdje niet bezig gehouden met D66 en al helemaal niet met de gemeentepolitiek. Een vriend raadde me aan even bij te lezen in het Parool. Daar wordt je inderdaad niet vrolijk van. Ageeth Telleman, die ik steunde als lijsttrekker, ligt flink onder vuur. Deels is dat kinnesinne om een mogelijk succesvolle nieuwkomer af te kammen. Deels lees ik terechte kritiek. Mijn pleidooi indertijd was om conceptueel campagne te voeren, op de liberale boodschap van D66 en de aantrekklijkheid daarvan. Ik wilde ook af van het geneuzel over de tweetaligheid van Amsterdam dat een kliekje zelfverklaarde kosmopolisten belangrijk vindt. En ik wilde al helemaal niet steeds te hoop lopen tegen de PvdA, een weg die gegarandeerd leidt tot negatieve communicatie. Glasnost en perestrojka, riep Telleman in een interview. Dom, dom, dom. Laat nu eens zien wat het alternatief is in plaats van te hakken op de rest.

Ik vrees dat deze campagne nu al aan het vastlopen is en misschien begon dat met de dommigheid die vanuit Den Haag (D66 is een partij met een Haags waterhoofd) wordt opgelegd: het thema 'Ja D66'. Inhoudslozer kan het haast niet. Maar het werkte bij Europa en dus moet het nu overal. Gemiste kans. Maar het is een waarschuwing voor D66 landelijk. Steeds vaker hoor ik mensen die nu wel genoeg hebben van Pechtold aan de interruptiemicrofoon of in de aanvalshouding tegen Wilders. Kunnen we ook eens horen waar D66 inhoudelijk voor staat en waarom dat zo is? Ik heb al eerder voorspeld dat de meer dan twintig zetels in de fantasiepeilingen van De Hond way over the top waren en dat het vanaf hier alleen maar omlaag kon. Dat gaat nu sneller dan ik dacht. Dat de partij door al die nieuwe leden (bijna de helft nieuw) onvoorspelbaar en inhoudelijk los zand wordt, is een bijkomend probleem dat ik vanaf de zijlijn met interesse gadesla.

Feest voor de lobbyisten

Het supreme court heeft beperkingen verworpen op de financiering van politieke campagnes door lobbyisten. Samen met het Republikeinse verzet tegen soft money in campagnes, betekent dit dat het grote geld doorslaggevend zal blijven in politieke campagnes.

De campagne tegen de banken

Je vroeg je af waar Paul Volcker was gebleven, de zeer betrouwbare ex-voorzitter van de Federal Reserve die Obama zou bijstaan in zijn omgang met de financiële wereld. Volcker was voor een of andere vorm van beperking van risicofinanciering door gewone banken maar daar luisterde de president eerst niet naar. In zijn nieuwe hoedanigheid van populist (hij moet wel in de aanloop naar de novemberverkiezingen) begint Obama nu maar eens met het aanvallen van een van de onpopulairste instellingen in de VS, diezelfde banken die nu lopen te roepen dat het allemaal niet hun schuld was dat ze de belastingbetalers miljarden aftroggelden, de economie in de afgrond stortten en zichzelf daarvoor rijkelijk belonen. Noem het maar een comeback van Volcker.

Het plan van Obama is nu om de omvang van banken aan banden te leggen en hen niet toe te staan om risicovolle financiële constructies op te zetten. Een scheiding eigenlijk tussen banken die bankieren en banken die spelen met kapitaal om met hoge risico's hoge winsten te boeken. De NYT suggereert dat Lawrence Summers en Timothy Geithner, adviseur en minister, binnenkort vertrekken omdat ze te dicht tegen de bankierswereld aan zouden schurken. Anderen zeggen dat deze twee mede krediet krijgen voor het stabiliseren van de financiële wereld en da Obama nu dat krediet maar eens moet claimen. De president heeft veel te weinig gezegd dat hij toch maar mooi de failliete boedel van de Republikeinen heeft gered, luidt hun verhaal.

Vorige week kwam het Witte Huis al met een speciale belasting voor de grootste banken om de kosten van het reddingsprogramma te betalen maar dat was tamelijk klein bier, zeker als je het relateert aan de winsten die nu weer behaald worden. Het derde punt waarover de nieuw ontdekte populist Obama in de slag gaat is het bureau dat consumenten moet beschermen. U begrijpt dat de zakenbelangen daar niets van moeten hebben en de lobbyisten op volle kracht hebben uitgestuurd om het de nek om te draaien. Obama heeft het ononderhandelbaar genoemd en gaat er nu de strijd over aan.

Meer populisme

Dit is de nieuwe verschijningsvorm van de president: meer populisme, meer partijdige knokpartijen tot aan november (die moeten dan leiden tot minder partijdige wetten, een paradox die onopgelost blijft). De gezondheidszorg wordt nu uitgekleed. Dat is een lastige voor de Democraten (en voor mensen die liever de beuk erin zouden gooien, zoals ik): als je 15 miljoen mensen meer kunt dekken én de verzekeraars kunt verplichten iedereen te accepteren, moet je dat dan laten lopen omdat er nog steeds 35 miljoen onverzekerden blijven? Liever had ik dat de Democraten de aansprakelijkheidsregels voor doktoren veranderden - een van de redenen voor de dure medische industrie is dat al die onderzoekjes gedaan moeten worden om te voorkomen dat je later als arts voor de rechter wordt gedaagd. De Republikeinen claimen, terecht, dat de Democraten op dit terrein in de zak zitten van de juristen die het heerlijk vinden om deze rechtszaken aan te spannen (no cure no pay en een percentage van de winst werkt prima voor hen). Ik weet eerlijk gezegd niet wat ik zou doen, genoegen nemen met een halve wet of de hele zaak overbood zetten, de Republikeinen ermee om de oren slaan en proberen in november te winnen (de onzekere factor is ook of de burgers, de kiezers, inderdaad de Republikeinen als kwaaie pieren zouden zien of dat zij zouden kunnen betogen dat ze het land hebben gered van een slechte wet en dat Obama, als slechte verliezer, dan de wedstrijd beëindigt). Ik vermoed dat een weinig aantrekkelijk compromis uiteindelijk het resultaat zal zijn.

20 januari 2010

Langdurig werklozen

The Economist had vorige week een ontnuchterend verhaal over de banencreatie in de VS. Daarover wordt meestal erg opgewonden en enthousiast gedaan, maar het blijkt erg tegen te vallen. In december 2009 waren maar 400.000 meer Amerikanen aan het werk dan in december 1999. In die tijd groeide de bevolking met 30 miljoen mensen. In de recessie van 2001 verdwenen veel banen en pas vier jaar later was de werkgelegenheid terug op het niveau van voor de recessie. Dat roept de vraag op of en wanneer de banen die de afgelopen twee jaar zijn verdwenen, terugkomen.

Vier van iedere tien werklozen is nu langer werkloos dan 27 weken, het hoogste percentage sinds 1948. Verder is er sprake van een daling van 1,5 miljoen mensen in de totale werkzame bevolking. Dat zijn mensen die het opgegeven hebben om nog een baan te vinden. Als die mensen ook zouden zoeken, zou de werkloosheid nog veel hoger liggen. Omdat de arbeidsmarkt zo zwak is, zullen de lonen ook onder druk blijven staan. Het arbeidsreserve leger, zou Marx zeggen, is zo groot dat voor iedere eisensteller wel iemand anders is te vinden. Zonder banen en zonder inkomens zal de consumentenkredietcrisis, want daar begon het allemaal mee, voorlopig niet opgelost zijn. Een beangstigend perspectief.

Bodypunch in Massachusetts

Er vallen geen troostende kanttekeningen te plaatsen bij de Democratische nederlaag in Massachusetts. Het is een bodypunch voor de partij, een klap in het gezicht van Obama. En mogelijk de doodsklap voor de hervorming van de gezondheidszorg. Hoe komt het? Het vergif dat de Republikeinen hebben rondgestrooid over Obama's vermeende socialisme en het onderhuidse racisme van radioterroristen als Limbaugh en Beck zal meegespeeld hebben. De antioverheids en antibelastinghouding van kiezers in het algemeen. De kans om arrogantie te straffen. Allemaal negatieve sentimenten want de Republikeinen hebben niets te bieden.
Maar er zijn ook aspecten die Obama zich zou moeten aantrekken. Waar was zijn mooie retoriek, zijn daadkracht het afgelopen jaar in het uitleggen waarom de overheid GM en Chrysler redde, de Republikeinse puinhoop moest opruimen en waarom de gezondheidszorg een schande is. We hoorden hem te weinig. Ja, in Cairo. Dat was een mooie toespraak maar er is geen binnenlands equivalent.

Blame the Republicans

Het is een wake up call voor de Democraten, misschien precies op tijd om een ramp in november te voorkomen. Wat te doen? Eerst moet Obama kijken wat er te redden valt van zijn hervorming van de gezondheidszorg en als die onherstelbaar blijkt, moet hij hem, wat mij betreft, terugtrekken en de Republikeinen er de schuld van geven. Dat laat zijn binnenlandse agenda wel erg kaal achter. Economisch herstel, vooral herstel van werkgelegenheid kan nog wel even duren en de vraag is of extra stimuli nu nog helpen. Milieuwetgeving stuit op dezelfde partijdige senaatsbarrière. Onderwijs misschien. Of de traditionele vluchtheuvel van een president in de problemen: buitenlandse politiek? Misschien verrast Obama en kan hij nu zich concentreren op het bouwen van een twee partijen steun. Ik betwijfel het. De Republikeinen in de senaat zijn zo partijdig, zo gesloten, dat het nauwelijks mogelijk lijkt om daar doorheen te breken. Het is een treurige viering van één jaar presidentschap.

Eén jaar Obama: niet zo slecht als we horen

Dat ene jaar is lang niet zo slecht als veel mensen denken. Obama redde de economie, de financiële wereld en de autoindustrie, helaas ten koste van enorme begrotingstekorten. Hij zette de gezondheidswetgeving in gang, jammer genoeg te veel overlatend aan een disfunctioneel congres en te weinig voor zichzelf en voor het land definiërend wat hij precies wilde. Hij liep tegen alle problemen aan die een nieuwe president heeft. Van zijn benoemingen zijn nog veel plekken onvervuld omdat de senaat dwars ligt, maar het voordragen van Sotomayor als Supreme Court rechter was een succes (hoewel ook daar de politieke kant, verbazend genoeg voor zo'n staf, onderschat was).

Obama zette een nieuwe toon naar het buitenland toe en repareerde zo een deel van de reputatie die Amerika heeft. Die reputatie is noodzakelijk om successen te bereiken maar dat levert niet binnen een jaar resultaat op. Zo gemakkelijk gaat het niet. Bovendien had hij de tegenvaller dat obstructionisten als Nethanyahu en Ahemdinejad de mogelijkheden voor doorbraken verhinderden. De toespraak in Caïro was meesterlijk maar heeft weinig opgeleverd. Obama's houding tegenover Rusland was tweeslachtig, net als tegenover de veel belangrijkere wereldmacht China. De oorlog in Irak wordt afgewikkeld volgens het plan dat Bush al had neergelegd. In Afghanistan wil Obama de oorlog nu echt voeren en niemand weet of dat een Vietnam gaat opleveren. Hij is veel harder en rücksichtloser in het gebruik van onbemande raketten en heeft er al behoorlijk wat Pakistan gedropt. Deed hij dat ook maar in Afghanistan.

Guantanamo is moeilijk op te lossen en de belofte is niet nagekomen. Wel heeft hij het martelregime van bendeleider Cheney zonder pardon opzij gezet, vanuit de verstandige overweging dat je moeilijk internationale waarden kunt ophouden als je ze zelf schendt.
De partijverhoudingen in Amerika zijn abominabel. Het gaat samenlevingsdiep. Ik ben net terug uit Californië en het is treurig stemmend om mensen te horen jakken, de ene kant op of de andere. Elke nuance lijkt zoek. In DC is dat allemaal nog extra gefocust. Het resultaat is stagnatie. Ik had op dit terrein meer verwacht van Obama maar ik kan nog niet goed beoordelen of die mogelijkheid er was.

Dat het na een jaar tegenvalt, is niet verrassend. Maar als je Obama's eerste jaar vergelijkt met dat van andere presidenten dan heeft hij heel behoorlijk gedaan. Als persoon lijkt hij nog steeds een van de meer betrouwbare mensen op die post, qua intelligentie, beoordelingsvermogen en inzet. Misschien teveel Captain Cool, zoals Maureen Dowd het noemt, maar in elk geval geïnformeerd en betrokken en dat is wel wat anders dan we onder George W. gewend waren. Kortom: een minder slecht jaar dan veel mensen hem verwijten. Helaas, deze crisis is niet de kans gebleken om een fundamentele verandering te maken - ook al roepen de anti-krachten van de Republikeinen dat dit wel gebeurd is. Eerder moet je vaststellen dat het vooral business as usual is in Amerika en dat is natuurlijk niet wat de man beloofde. Change, ik moet het nog zien gebeuren.

19 januari 2010

Afghanistan

De aanval van de Taliban op Kaboel toont nog maar weer eens aan dat er geen stil seizoen meer is in dat land en dat zelfs de hoofdstad niet veilig is. Niets nieuws onder de zon, zult u zeggen, maar het is een vervolghoofdstuk in de Afghanistan saga. Ik wil vergelijkingen met Vietnam niet te ver doorvoeren, maar tijdens het Tet offensief in 1968 was een van de schokkende ontdekkingen van het Amerikaanse televisiekijkende publiek (en het Pentagon) dat de Vietcong in staat was in Saigon zelf acties te ondernemen. Dit is vergelijkbaar.

Massachusetts

Vandaag is het decision day voor de opvolging van Ted Kennedy in de senaat. Een tussentijdse verkiezing die een paar weken geleden nog kat in het bakkie leek voor de Democraten is nu een wankel geval geworden. Ook als de Democraten met kleine meerderheid zullen winnen, wat ik verwacht, dan is het een klap in het gezicht van Obama. Zal niet veel uitmaken voor de gezondheidswetgeving want die komt er dan toch wel door, maar wel het toneel zetten voor de verkiezingen in november. Als Massachusetts verloren gaat, heeft Obama een serieus probleem.

Ik verwacht sowieso dat de aanloop naar de verkiezingen in november wat ruwer zal gaan worden. De bankiers, hopeloze zakkenvullers als het blijven, zijn een heerlijk doelwit. En het moet niet moeilijk zijn om hen met de Republikeinen te vereenzelvigen. Obama is, zoals Krugman vanochtend opmerkt, bijzonder terughoudend geweest in het verwijten neerleggen bij de Bush partij voor de huidige puinhopen. Het is te laat om daar nog wat aan te veranderen. Maar de getuigenissen voor de hoorzitting laten zien dat bankiers niets hebben geleerd en niets hebben veranderd.

De leercurve van bankiers

Wat mij als buitenstaander ondertussen verbaast, is hoe die banken, de banken die voor eigen risico handelen dan, dermate grote winsten kunnen maken. Het is niet zo dat ze iets produceren, of iets nieuws te bieden hebben dat waarde heeft. Iemand moet ergens geld verliezen dat zij weer binnenharken. Hoe zit dat?

Treurnis in Haïti

De VS heeft inmiddels 10.000 soldaten in Haïti en ze zullen nodig zijn. Het lijkt me nog veel te weinig. De EU hobbelt er een beetje achteraan maar dat is te verwachten in de achtertuin van de VS. Obama heeft een ruimhartig asielbeleid voor Haïtianen opgezet maar dat lost weinig op. De negen miljoen mensen op het eiland hebben geen kans, zitten structureel vast in hun armoede en onmacht. Daar moet iets veranderd worden en dat gaat lang duren. Te lang. Je kunt alleen maar eindeloze ellende voorzien.

Poldermoslima

Ik moet nog even terugkomen op het mooie interview in de NRC van zaterdag met de moslima die in het bestuur zit van de poldermoskee. Een verstandig verhaal dat laat zien dat moslims gewoon dagelijks omgaan met hun Nederlander zijn. Dat homo's zondigen, daar verkondigen ze niets nieuws mee. Voor een paar miljoen Nederlanders geldt dat ze er dezelfde mening op na houden.

16 januari 2010

Ruil Afghanistan in voor Haïti

Mag ik een suggestie doen voor minister Koenders? Zorg dat we verdwijnen uit Afghanistan en besteedt het geld en de mankracht aan het nation building in Haïti. Misschien even hopeloos, misschien even weinig kans op succes maar ten minste iets waar je in kunt geloven. Ik gooi liever daar ons geld weg dan in de bodemloze Afghanistan put.

Een Republikein in Massachusetts?

De Democratische senaatszetel van de deze zomer overleden Ted Kennedy in Massachusetts wordt bedreigd, schijnt het. Als een Republikein er voor het eerst in generaties in slaagt om een senaatszetel in de meest Democratische staat van het land te veroveren, dan zou ook de hervorming van de gezondheidszorg in de problemen zijn. Dat laatste is waar maar ik denk dat de dreiging overdreven is. Natuurlijk pikken de Republikeinen graag een hoopvol signaal op en natuurlijk vinden de media het leuker om een echte horse race te verslaan dan een voorspelbaar resultaat. Maar ik verwacht dat de senaatszetel keurig Democratisch blijft. Het electoraat van Massachusetts is niet wraakzuchtig genoeg en niet dom genoeg om de Republikeinen deze overwinning te gunnen. Een enorme inspanning de komende weken zal er wel voor zorgen dat de zetel Democratisch blijft. Voorlopig.

Cultuur als oorzaak van armoede?

David Brooks heeft vanochtend weer een mooie column. Hij wordt steeds beter. Het gaat natuurlijk over Haïti. De conclusie dat alle hulp die het land heeft gekregen niets heeft gedaan aan het verbeteren van de economische omstandigheden. Zijn conclusie, of zijn niet zo voorzichtige suggestie, is dat cultuur wellicht een rol speelt. Hij vergelijk Haïti daarom met Barbados en vooral met de Dominicaanse Republiek, gelegen op hetzelfde eiland. Voodoo, lamlendigheid, slecht bestuur, Amerikaanse bezetting horen bij de oorzaken. Zijn verhaal is de moeite van het overdenken waard, ook al zitten er gevaarlijke kantjes aan het cultureel bepaald achten van armoede. Zijn suggestie dat hulp moet komen van onderop, vanuit de basis, van mensen die niet echt geïnteresseerd zijn in de oorzaken van armoede maar in het oplossen ervan door eisen te stellen en te helpen die te bereiken (hij noemt de No Excuses beweging in de VS) is in elk geval het overdenken waard.

Inmiddels zijn Amerikaanse soldaten gearriveerd om de orde te bewaken en dat lijkt hard nodig. Maar dan begint het echte werk pas. De Amerikanen dragen een grote verantwoordelijkheid, historisch gezien, maar niet de enige. Sarkozy heeft ook al een grote inzet getoond. Nederland moet daarin meedoen, al of niet via de EU.

Geëmmer van de slavenprofessor

Het opiniestuk van Piet Emmer die op de open opiniepagina van de VK betoogt dat Haïti maar beter langer in slavernij had kunnen blijven, voegt niet veel toe. Dan was het niet onafhankelijk geworden maar een Franse kolonie gebleven, meent de slavenhoogleraar. Fijn. Een bewering zonder dat die ooit kan worden weerlegd, maar daar zijn ze goed in bij de VK. Vandaar dat Wilders tot hun vaste gasten behoord. Het is ook instructief om de stellende aard van Emmers verhaal te vergelijken met de vragende, betogende aard van het stuk van David Brooks. Ieder land krijgt de opiniepagina die het verdient, zullen we maar zeggen.

Een waarlijk open pagina, bijna een open inrichting

Dat geldt ook voor de onzin die Amanda de Waanzinnige weer mag debiteren. Laten we allemaal praten als Wilders, stelt ze voor, dan bewijs je pas echt dat vrijheid van meningsuiting wat voorstelt. Wat een onzin. Ik ben tegen de vervolging van Wilders. Je moet dommerikken met domme meningen niet het platform gunnen van de miskende profeet. Je moet ze negeren en in hun eigen domheid laten gaarstoven. Dat het openbaar ministerie zo slim niet is, is vervelend. Daar doe je niets aan door allemaal zoals Amanda de Waanzinnige te gaan kleppen. De opinies van Wilders zijn verwerpelijk. De vervolging van deze man is dom. Meer hoeven we toch niet vast te stellen? Nou ja, dat Amanda niet goed bij haar hoofd is, net als haar politieke leider. Maar dat wisten we al. Een open opiniepagina, waar inderdaad, iedereen, iedereen welkom is. Een open inrichting.

De Osama/Cheney alliantie

Ik moet nog even wijzen op een prachtig artikel van Philip Stephens op de wat minder open maar veel interessantere opiniepagina van de FT (daar houden ze er criteria op na over wat publicatie verdient). Hij betoogt, kort samengevat, dat Osama en Cheney dezelfde visie op de wereld hebben, of beter gezegd, dat Cheney zijn mond zou moeten houden na de puinhopen die hij heeft achtergelaten. Zowel Osama als Cheney zouden het liefst gezien hebben dat de Nigeriaanse kerstbomblazer in Guantanamo was gegooid en was gemarteld (alsof die domme ziel veel zou weten, maar het zou Cheney's gevoel van proportie goed hebben gedaan). De Amerikaanse reputatie in de wereld is slecht. Cheney vindt dat prima, Osama ook.

15 januari 2010

Pluk ze wetgeving

In plaats van een belasting op de bonussen, die de banken toch zelf zouden dragen, heeft Obama nu besloten tot een belasting voor risicodragend kapitaal van grote financiële instellingen. De motivatie is dat deze instellingen de kosten moeten terugbetalen van hun eigen redding. Alleszins redelijk, ook al lopen de bankiers natuurlijk te hoop tegen elke vorm van verantwoordelijkheid voor de kosten van hun redding.

Eerste jaar: competent maar minder dan gehoopt

In de FT een analyse van Obama's eerste jaar door Edward Luce. Competent beleid, concludeert hij, maar bijna vanzelfsprekend leidend tot teleurstelling. Op binnenlands gebied denkt hij achteraf dat Obama zich het eerste jaar met economische herstel, banen, zou hebben moeten bezig houden (exclusief, want hij is er natuurlijk wel degelijk mee bezig geweest, met een tegenwaarde van 750 miljard) en niet met de gezondheidszorg. Ik geloof daar niets van. De gezondheidszorg had niet kunnen worden uitgesteld tot een tweede jaar. Je moet het momentum pakken als het er is - dat was een van de problemen waar Clinton tegenaan liep toen hij begrotingsdiscipline in 1993 voorrang gaf boven Hillary's plannen. Wel denk ik dat Obama de na totaal verbrokkelde en ongedisciplineerde Senaat een duidelijker plan had moeten voorleggen. Maar de wetgeving komt er en is sinds Johnson in 1964 de belangrijkste binnenlandse verandering, ook al is hij niet optimaal.

Op buitenlands gebied heeft Obama geprobeerd openingen te maken maar de andere kant van de tafel is vaak leeg, door omstandigheden die hij niet in de hand heeft. Vandaar het gebrek aan voortgang in Israël, in Iran en Noord Korea. Obama heeft het wel geprobeerd en de mogelijkheden komen er wel weer. Irak wordt afgewikkeld maar Afghanistan is een serieus probleem. Guantanamo en ander Cheney bende beleid blijkt moeilijker af te wikkelen dan gedacht. Het niet slagen in het bouwen van bruggen is de grootste teleurstelling maar misschien was ook dat onvermijdelijk. De Republikeinen hebben geen leiding en geen programma, hoewel die anti belasting kluit op steun kan rekenen. Maar dat is eigenlijk oude Republikeinse retoriek in een nieuw jasje: anti overheid. Het Reagan programma. Waar Obama gefaald heeft, verrassend gezien de retorische capaciteiten die we hem toedichten, is een goed verhaal geven bij de uitgebreide overheid. Nu gaf hij vrij baan aan de populisten, met als beste voorbeeld nog altijd de situatie dat veel mensen die Medicare hebben, de gezondheidszorg voor bejaarden, zich niet realiseren dat het een overheidsprogramma is.

14 januari 2010

Blufpoker

Google trekt zich uit China. Althans, het dreigt daarmee. Het bedrijf heeft uiteindelijk besloten om zich niet te laten koeieneren door een semi autoritair regime, met het vooruitzicht van grote financiële beloningen. Het is een voorbeeld van het kijken van China's blufpoker, gelukkig niet het enige. In de FT worden voorbeelden genoemd als de ijzerertsconglomeraten die lange tijd door China de prijs lieten voorschrijven voor hun grondstof. Nu China afhankelijk is van hun levering, draaien ze de bordjes om en dwingen ze China hun prijs te accepteren, althans serieus te onderhandelen. Ook genoemd wordt een wapenleverantie van de VS aan Taiwan die door China werd afgewezen. Er werd een hoop drukte over gemaakt - het testen van het antiraket systeem deze week zou een deel van de strategie zijn - maar de VS gaat gewoon door met de levering.

Is China bezig zijn hand te overspelen? Naarmate het land belangrijker wordt in de wereldeconomie kan het zich minder strapatsen permitteren en wordt het meer afhankelijk van de banden met die wereld. Ook de renminbi, de munt die China aan de dollar heeft gekoppeld zodat de koers omlaag is gegaan met de dollar en de exportprijzen concurrerend zijn gebleven (ook al zou de renminbi moeten worden opgewaardeerd) is een voorbeeld van gevaarlijk spel. Tot nu zijn er alleen wat pruttelende congresleden opgestaan die tarieven willen. Zoals de FT columnist opmerkt, Google is een herinnering dat iedereen een breekpunt heeft - zeker in een verkiezingsjaar, voegt hij er sluw aan toe.

AIG Affaire

De bankiers in Washington hebben nog weinig toegegeven. Het was allemaal de markt, merkte er een op. We moeten afwachten of de hearings echt inzichten gaan opleveren. Interessant is een artikel van Gillian Tett over de uitbetaling van verzekerde investeringen, via AIG, aan dezelfde bedrijven die nu weer overwinning kraaien (Goldman Sachs, Deutsche Bank, Societe Generale, Morgan Stanley en hun klanten - ook ING als ik me goed herinner). Toen AIG instortte besloot de Amerikaanse regering om die verzekeringen voor 100 % te honereren, 'without haircut', zoals dat in jargon schijnt te heten. Dat kostte 62 miljard dollar, waardoor de rekening voor de redding van AIG opliep tot 180 miljard. De vragen over die genereuze behandeling beginnen nu op te borrelen. Minister Geithner moet straks ook getuigen. Tett vraagt zich af of hij de kritiek kan weerleggen. Ze roept in elk geval op tot een volledig onderzoek naar de AIG affaire.

Minder groei dan gedacht

De Duitse economische groei in het vierde kwartaal viel toch tegen. Sterker, hij liep vast. In totaal liep het GDP van Duitsland met 5 procent terug, over het hele jaar genomen. Het leek erop alsof Duitsland al in het tweede kwartaal uit de recessie was geklauterd en ook het derde kwartaal zag 0,7 procent groei. Het vierde kwartaal was de groei afwezig. Gezien onze verbondenheid met Duitsland moet dat ook pessimistisch stemmen over de groei in Nederland.

Who cares?

Ik weet niet hoe het u vergaat met dat geëikel in Den Haag, maar het is moeilijk om vol spanning de discussie in het torentje te volgen. Who cares? De pizza's zijn gebracht, meldt de wakkere reporter. De kamer roept om een brief, krijgt een brief en verder gaan we maar weer. Ik geloof niet dat ik veel gemist heb door het niet te volgen.

Haiti verdient hulp

De aardbeving in Haiti biedt de VS een mooie gelegenheid om eindelijk iets zinnigs te doen voor dat hopeloze land. Stuur de mariniers maar om de orde te bewaren en de hulptroepen om te doen wat we in zoveel andere landen vanzelfsprekend doen: mensen onder het puin vandaan halen. Ik hoop dat Obama genereus reageert.

Zo zijn onze manieren

In het theater van absurditeiten is de voorstelling die Israëls onderminister van Buitenlandse Zaken gisteren gaf van een speciale orde. Mijnheer Ayalon presteerde het om uit ongenoegen over een Turks televisieprogramma de Turkse ambassadeur te vernederen. Hij zette hem op een lage bank, ging zelf op een hoge stoel zitten, liet de man wachten, liet een Turkse vlag weg en was onbeschoft in het Hebreeuws. Onbegrijpelijk dat zo'n man niet onmiddellijk wordt ontslagen, maar zo zijn onze manieren. Een diplomatieke expert zei het mooi: 'wij (israël) hebben Turkije harder nodig dan zij ons. Wij zijn geïsoleerd in het Midden Oosten en Turkije is een prominente speler. Zij hebben problemen met één land in de regio - Israël -, wij hebben problemen met 20 van de 22 landen die ons omringen.' Een waar woord, getuigend van meer realisme dan de Israëlische regering meestal ten toon spreidt.

13 januari 2010

Hoorzittingen over de banken

Vandaag beginnen in Washington hoorzittingen waarbij de leidende bankiers gegrild gaan worden over de financiële crisis. Het rapport van de senaatscommissie daarover komt pas in december en zal dus geen invloed hebben op de verkiezingen, noch op de wetgeving die nu voorligt. Maar de discussie zal doorgaan. Na Groot Brittannië plukt nu ook Frankrijk de herstelde bankiers en denkt Obama erover na. Gezien zijn populariteitscijfers en de onpopulariteit van de bonustrekkende bankiers is de verleiding om er flink tegenaan te gaan, erg groot. Terecht. Maar met mate. De Financial Times pleit in een hoofdredactioneel voor het laten betalen van de werkelijk gemaakte kosten in de bail outs. De schatting is dat TARP, het reddingsprogramma, 700 miljard dollar heeft gekost en dat 120 miljard daarvan als verloren moet worden beschouwd, hoewel dat bedrag lager kan worden als je naar de middenlange termijn kijkt.
Maar, zegt de krant, de banken waren niet de enigen die profiteerden en waren ook niet de enige bron van de TARP verliezen. De FT schat dat ongeveer de helft van de verliezen zitten in injecties voor de banken en het garanderen van hun verplichtingen. De kosten van het aanpassen van hypotheekschema's en leningen aan de autofabrieken zijn goed voor de rest. Vandaar hun pleidooi voor een verdeling van de lasten. De banken moeten wel degelijk betalen voor de verzekeringsplannen voor hun obligaties en kapitaal, maar niet voor het redden van de automakers.
Belangrijker is het dat de banken, dat het systeem, nu veilig gemaakt wordt voor de toekomst. Mocht er op korte termijn een nieuwe crisis ontstaan dan zal de belastingbetaler niet redden en hebben we een echt probleem. Dus moeten de insolvabiliteitsprocedures en de kapitaalsstructeren van de banken veranderen zodat die in een crisis snel kunnen worden omgezet in aandelenkapitaal. Dan nog genieten sommige instellingen de facto overheidsverzekering. Daarvoor zouden ze moeten betalen. Die Financial Crisis Inquiry Commission die vandaag met zijn werk begint, moet daar wat aan doen. Simpelweg omdat een juiste prijs voor het dragen van het risico van hun strategieën de enige manier is om de werkelijke kosten ervan te zien en de banken te dwingen na te denken over die risico's.

Populariteitscijfers

Ik geef niet zoveel om die populariteitscijfers van Obama. Vooral binnenlands schijnt hij onder vuur te liggen maar dat gaat wel weer over als de gezondheidswetgeving erdoor is. Dat slechts een minderheid daar blij mee is, moet hem niet stoppen. Dit is het moment om door te drukken en een wet te krijgen, ook al is hij niet ideaal. De rest van het verhaal kan hij in de loop van het jaar repareren. Verliezen in november zijn vrijwel gegarandeerd, de enige opdracht is om ze binnen de perken te houden, zodat het niet lijkt alsof de Republikeinen iets te bieden hebben. Dat hebben ze namelijk niet en dat is een groot verschil met 1994 toen Gingrich kwam met zijn plan voor Amerika. Dat daar niet veel van terecht is gekomen, doet er niet toe. Mensen wisten wel waar ze voor stemden. Nu weten ze hoogsten waar ze tegen stemmen.

Palin

Sarah Palin gaat naar Fox News en dat is precies waar ze thuis hoort. Ik geef geen cent voor haar commentaar, maar dat zal vooral geschreven worden door de woordsmid van de omroep en zal dus keurig passen in het discours dat ze op willen zetten. Ik vermoed dat deze deal al in de pen zat toen Palin afscheid nam van het gouverneurschap. Het onderstreept alleen maar haar gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel. Ondertussen is het wel goed dat Palin zich profileert. Het zal de Republikeinen dwingen om of te kiezen voor haar policy light benadering of echt na te denken over hoe de samenleving in elkaar hoort te zitten.

12 januari 2010

De oorlog van Balkende

Ik heb alle aandacht voor een Irak onderzoek altijd wat overdreven gevonden. Onterecht, moet ik constateren. Het complex aan feiten dat nu boven water is gekomen, is verontrustend genoeg. De politieke context van toen - mijn belangrijkste reden voor scepsis - is inderdaad moeilijk terug te halen, al is het fascinerend te lezen hoe De Hoop Scheffer de tent runde. Het bij elkaar fröbelen van de volkenrechtelijke grondslag was altijd al een godspe en ik denk dat ik zelf indertijd dat te gemakkelijk opzij zette. Zoals het nu is opgeschreven is het toch een zware aanklacht tegen een land dat zich erop voor laat staan het internationale recht hoog in het vaandel te hebben. Balkenende plaatst daar nu een kanttekening bij. Die lijkt me onzin. Zelfs de regering Bush wilde een tweede resolutie omdat ze de eerste niet voldoende achtte. De strategie om dat te bereiken werd pas overboord gezet toen duidelijk werd dat er geen meerderheid zou zijn voor die resolutie. Balkenende heeft dat ook allemaal gezien.

De conclusies van het rapport over de volkenrechtelijke kant zijn duidelijk. En ja, natuurlijk is daar altijd verschil van mening over, maar dat gaat eerder om wat ik hierboven stelde, namelijk de vraag of je je aan het volkenrecht moet houden als er noodzaak is om iets anders te doen, dan over de interpretatie van dat recht op zich. Iedereen wist dat het de VS was te doen om regime change - ik heb zelf indertijd begrip op gebracht voor die doelstelling. De beschuldiging van WMD wapens was enkel een manier om dat te doen. De Nederlandse regering wist dat ook, of had dat kunnen weten (ik maak me niet de illusie dat ik slimmer ben). Van Walsum is het in een kanttekening eens met de vaststelling dat een mandaat ontbrak maar vindt dat niet per se nodig en hangt daarmee bovenstaande visie aan.

Dat Balkenende te horen krijgt dat hij geen grip had op het beleid en dat Jaap de Hoop Scheffer het in paar kwartier in elkaar zette, moet pijn doen. Misschien vandaar de gepikeerde reactie (en het lange traineren). Die reactie is inmiddels belangrijker geworden dan het rapport. Het is tekenend dat in praatprogramma's de vraag werd opgeworpen wie hem adviseert, wie stuurt en regisseert. Met andere woorden, iedereen gaat ervan uit dat Balkenende als hij op zijn eigen kompas vaart, nogal wat ongelukken veroorzaakt. Een nogal pijnlijke conclusie van bijna tien jaar premierschap, zou ik zeggen. Nog los van de merites: waarom geeft hij een kabinetsstandpunt voordat dat er is? En wat moet ik denken van zijn onzin redenering dat hij even sprak als premier uit 2003.

De rol van de Nederlandse inlichtingendiensten heb ik altijd bizar gevonden. Ze hebben niets zelf gevonden en waren afhankelijk van wat ze toegeworpen kregen. Maar andere diensten hebben dan al de analyse gedaan en informatie beoordeeld, waardoor een eigen analyse niet meer mogelijk is. Dat is de reden dat bendeleider Cheney met zijn ongeschoonde informatie (vaak van Defensie verkregen) andere conclusies kon trekken dan de CIA die voorzichtiger was. Dat de regering het parlement niet heeft voorgelicht over het verzoek om te helpen bij de voorbereiding van de inval kan nog tot een leuk robbertje leiden, vooral met de partijen die toen in de regering zaten en nu in de oppositie. De NRC heeft vanavond een prima commentaar waar ik niets aan toe te voegen heb.

Amerika failliet? Zou goed zijn.

In de FT schrijft Gideon Rachman vandaag dat het goed zou zijn als Amerika faillissement onder ogen zag. Hij verwijst naar andere landen die daardoor gedwongen waren hun levenswijze te veranderen en ziet geen andere manier waarop Amerikanen van hun verslaving aan lage belastingen én hoge uitgaven voor sociale voorzieningen en defensie af geholpen kunnen worden. Rachman wijst erop dat China met dit probleem werd geconfronteerd in 1978 toen het in een fiscale en valutacrisis belandde. Bij gebrek aan cash moest de Chinese regering nieuwe economische ideeën omarmen. India had een crisis in 1991 en ook daar leidden de hervormingen tot economische groei op een stabielere basis. En de Sovjet Unie onder Gorbatsjev ontkwam natuurlijk evenmin aan herstructurering. Allemaal alarmerende vergelijkingen maar Rachman heeft een punt. Een flirt met faillissement is niet voorbehouden aan derde wereld landen. Groot Brittannië had hem in 1976, toen de regering op de knieën naar het IMF moest. Frankrijk moest in 1983 zijn linkse beleid laten vallen. Rachman verwijst nog maar eens naar Ralph Emanuel's uitspraak (Obama's Chef staf) dat je een goede crisis niet moet verkwisten. Al die nu succesvolle landen hadden een fiscale crisis nodig om het juiste pad te kiezen. Rachman hoopt dat Amerika deze crisis niet zal verspillen. Het lijkt een mooie uitdaging voor Obama maar ik durf wel te voorspellen dat in het huidige politieke klimaat de crisis een feit zal moeten zijn voordat er werkelijk wat gebeurt.

Een hopeloze oorlog die nog hopelozer wordt

De dood van de zeven CIA mensen in Afghanistan was natuurlijk een fiasco van de eerste orde. De video die eergisteren opdook van de dubbelagent maakt duidelijk dat de aanval een actie was van een gecoördineerd front van Al Qaida en de Taliban in Afghanistan en Pakistan, maar ook dat hij een reactie was op de onbemande raketaanvallen die Amerika heeft uitgevoerd. Misschien was het ook te verleidelijk om te denken dat je er zo gemakkelijk met die 'drones' vanaf kon komen. Er hangt een prijskaartje aan. Niet alleen kosten ze veel mensenlevens (het koste 300 doden met 14 raketten voordat Mehsud, de man voor wie dit wraak was, werd gedood), ze kunnen dus ook leiden tot wraak. Nu de informatievoorziening in Afghanistan onthand is door deze zeven doden weet de VS niet wat er gaande is. 'Clueless' noemde een militair in Afghanistan het. Dat belooft niet veel goeds in een oorlog die toch al tamelijk hopeloos is.

Slechtste deal ooit

Tien jaar na dato verontschuldigt de toenmalige baas van Time Warner, Gerald Levin, zich voor de desastreuze fusie met AOL, America on Line. Of eigenlijk werd een gezond bedrijf, Time Warner, overgenomen door een internetbubble die zwom in de cash. De prijs was 168 miljard dollar en de deal staat nu in de boeken als de slechtste deal ooit. In de Trib een aardige analyse van waarom dit gebeurde en wat een aantal anderen dan de twee hoofdpersonen (Levin en Stephen Case van AOL) dachten toen het plaatsvond. Zij waren van elkaar gecharmeerd. Alle anderen hadden aarzelingen of verzet. En toch ging de deal door. Levins verontschuldigingen hebben weinig betekenis, al helemaal niet voor de mensen wiens spaargeld verdween.

Hardleerse bankiers

Obama denkt na over een plan om de Amerikaanse banken ook te belasten voor hun excessieve beloningsstructuur in een jaar dat ze stuk voor stuk gered moesten worden. Het plan lijkt op het Britse. Dat is lastig want het doet niets aan de bonussen zelf, omdat de bedrijven die extra belasting opvangen en daarmee de winst afromen. Er is nog geen goede oplossing voor het voorkomen van casino kapitalisme. Obama moet harder denken (of liever gezegd, Summers en Geither aan het werk zetten).

Privatisering van de oorlog

De NYT heeft een interessant commentaar op een juridische uitspraak in een zaak tegen de Blackwater huurlingen die in 2007 17 Irakezen doodden. Ze werden door een rechter in de VS vrijgesproken omdat de rechtsgang voor deze mensen zodanig krukkig was dat er geen sprake was van recht. Dat is een onbevredigende situatie maar, zegt de opiniepagina, de rechter had gelijk. De overheid, de openbare aanklager, had de huurlingen niet beschermd tegen zelfbeschuldiging. De huurlingen waren gedwongen verklaringen af te leggen tegenover het State Department en die verklaringen werden door de vervolging gebruikt. Er is geen oplossing voor dit probleem, tenzij het congres een wet aanneemt die wat de huurlingen doen laat dekken door de Amerikaanse wet (de Cheney bende gaf immuniteit aan de huurlingen toen de formele bezetting van Irak in 2004 werd beëindigd). Maar de belangrijkere conclusie is dat beschaafde landen het voeren van oorlog niet moeten privatiseren. Als het de oorlog waard is, moet het systeem zelf die voeren. Niet op afstand.

Like deze pagina

Specialisten Amerika

Stay tuned

Wil jij elke maand naar Amerika?

  • Schrijf je in voor de maandelijkse nieuwsbrief boordevol foto's, prijsvragen en insider tips.
  • Ook ontvang je speciale deals van onze partners!

Aanmelden nieuwsbrief

Amerika kenner
Sponsors