Nieuwe Lincoln-Douglas debatten
Like ons op Facebook

Nieuwe Lincoln-Douglas debatten

door Frans Verhagen

Newt Gingrich, de nieuwe frontrunner van de Republikeinen, althans voor zolang als het duurt, is een compulsieve docent geschiedenis. Vrijwel alles wat hij doet of zegt, omhult hij met historische termen. Abraham Lincoln, de belangrijkste president (1861-1865) die Amerika ooit had maar vreemd genoeg niet een Republikein waar zijn partij het vaak over heeft, is nooit ver weg van wat Newt te berde brengt.

Een van de meer charmante voorstellen van Gingrich is zijn uitdaging aan Obama om zeven Lincoln-Douglas stijl debatten te houden, van drie uur elk, zonder moderator met alleen een tijdwaarnemer. Het zou inderdaad een spektakel zijn van de eerste orde als Gingrich en Obama, beide goede sprekers en in elk geval Gingrich als uitstekende debater, tegen elkaar in het veld zouden treden. Deze week breidde Gingrich zijn plannetje uit naar de arme Mitt Romney, de lange termijn kandidaat die er maar niet in slaagt om de nominatie veilig te stellen. Lincoln-Douglas debatten, Romney-Gingrich en straks Obama-Gingrich.

Lincoln-Douglas? Het zij u vergeven als u even niet weet waar het over gaat - al weten de meeste Amerikanen dat wel degelijk. Het zijn de beroemdste debatten in de Amerikaanse geschiedenis, misschien wat overdreven gezien als een soort ultieme democratische exercitie in het midden van de negentiende eeuw toen in de rest van de wereld het kiesrecht wel erg beperkt was.

In 1858 deed Abraham Lincoln, toen ambteloos burger maar in de frontierstaat Illinois de belangrijkste politicus van brandnieuwe Republikeinse Partij, een gooi naar de senaatszetel van Stephen Douglas, de machtige Democraat die de politieke machine van de staat beheerste. Beide politici draaiden al jaren om elkaar heen, waarbij Douglas tot dan toe aanzienlijk meer succes had geboekt dan Lincoln. Senaatsverkiezingen werden in die tijd nog beslist door het Congres van de staat (tot 1913) zodat het in feite ging over de Illinois staatsverkiezingen van 1858 waarin Lincoln hoopte een meerderheid te verwerven.

Underdog Lincoln achtervolgde Douglas dat voorjaar van 1858 om na een toespraak van de senator hem direct van repliek te dienen. Hij kreeg vanzelfsprekend het verwijt dat hij gebruik maakte van Douglas aantrekkingskracht om zijn eigen verhaal te promoten. Dat was zo maar Lincoln schatte zijn tegenstander aardig in door Douglas nu uit te dagen tot zeven debatten in alle kiesdistricten van Illinois behalve die in de hoofdstad Springfield waar ze al een debat hadden gevoerd. Douglas had goed nee kunnen zeggen. Hij had er weinig baat bij en kende Lincoln als een geducht debater die hij zeker niet onderschatte. Zoals we weten van debatten honderd jaar later, hebben frontrunners meestal weinig belang bij het geven van een podium aan hun onbekende tegenstander. Het kostte Richard Nixon in 1960 de verkiezingen toen hij met zijn grauwe gelaat zat tegenover de gebruinde jonge Kennedy. Nixon heeft er altijd spijt van gehad dat hij zich liet uitdagen en hield nooit meer een televisiedebat.

Historici hebben zich het hoofd gebroken over de redenen waarom Douglas ja zei. Waarschijnlijk was het de aard van het beestje: Douglas wilde niet voor lafaard uitgemaakt worden. Hij was een liefhebber van strijd, hij liep niet gauw weg. Douglas verwachtte dat Lincoln kwetsbaar zou blijken, dat hij hem kon neerzetten als een gevaar voor de eenheid van het land, iemand die met zijn 'House divided' toespraak over slavernij de eenheid van het land bedreigde. Hij hoopte Lincoln te gebruiken om zichzelf te profileren als de redelijke persoon die de Unie bij elkaar kon houden. Dat zou hij in 1860 mooi kunnen gebruiken in de presidentsverkiezingen.

De zeven debatten die Lincoln en Douglas in september en oktober 1858 voerden, hebben in de Amerikaanse geschiedenis een status gekregen als ultiem democratische hoogtepunt. Dat is niet onterecht ook al zouden ze waarschijnlijk vergeten zijn als Lincoln niet president geworden was. Het waren geen debatten zoals we die nu kennen, waar politici one liners lanceren en in maximaal drie minuten een vraag beantwoorden die niet gesteld is. In de negentiende eeuw ging het heel anders. Sprekers namen ruim de tijd om hun eigen standpunt neer te zetten en de argumenten van hun opponent te bestrijden. Elk van deze zeven debatten bestond uit een openingsverhaal van een uur, een antwoord van anderhalf uur en een slotreactie van een half uur. De mannen gingen nooit direct met elkaar in debat, ze interrumpeerden niet, al reageerden ze natuurlijk wel op wat hun opponent had gezegd. Een beetje behoorlijk spreker speelde bovendien in op de sfeer van vermaak rondom de debatten door grappen te maken, punten te scoren en geanimeerd te presenteren. Of je anno 2011 drie uur lang mensen kunt boeien, is een vraag die Gingrich niet bezig houdt. Hij daagt gewoon uit, de tegenstander die nee zegt, betoont zich een lafaard.

In 1858 poseerde Douglas als de ervaren staatsman. Hij liet zich vergezellen door zijn aantrekkelijke echtgenote, reed in een speciale trein en zag er altijd tip top uit. Douglas stond bekend als een gedreven spreker, een opgewonden standje. Hij was stevig gebouwd, met korte beentjes en een volle bos haar. Het leverde een mooie typering op: 'Humpty Dumpty met een toupetje'. Als Douglas echt op dreef raakte stond hem soms letterlijk het schuim op de mond. Volgens journalisten sloop hij op het podium heen en weer 'als een panter'. Hij sprak helder en duidelijk, in volle maar niet erg lange zinnen, met een diepe basstem in een relatief laag spreektempo.

De combinatie van beide politici moet een amusant schouwspel geweest zijn. Lincoln was lang en mager, type vogelverschrikker. Hij cultiveerde een ander imago dan Douglas, min of meer noodgedwongen maar ook omdat het hem paste. Hij nam de gewone trein, sliep soms onderweg, reisde zonder gevolg en droeg zijn alledaagse kleren: een zwarte lange jas met te korte mouwen en een zwarte broek die meestal ook net iets te kort was en Lincolns schoenmaat 48 accentueerde. Lincoln was een rustige debater, langzaam en weloverwogen, soms punten illustrerend met een opgeheven vinger. Zijn stem was hoog en indringend, scherp tot op het onaangename af maar overal goed te verstaan. Lincoln sprak nog langzamer dan Douglas, maar als hij effect wilde bereiken varieerde Lincoln zijn spreeksnelheid. Hij herhaalde zichzelf regelmatig en onderbrak soms zijn eigen verhaal, of leek dat te doen, met een extra gedachte of een aanvulling of een anekdote. Hij realiseerde zich dat mensen helemaal achterin de boodschap trager doorkregen en daar hield hij rekening mee, zoals een dirigent inspeelt op de akoestiek van een zaal.

Zowel Lincoln als Douglas hadden aangeleerde spreekstijlen, afkomstig uit populaire handboeken voor retorica, die ze zelf hadden toegesneden op hun persoon maar ook varieerden naar gelang de aard van hun soms andersoortige toehoorders. De potentiële Republikeinse kiezers behoorden tot de middenklasse, ze waren redelijk, correct en gematigd. De Democraten stelden meer prijs op emotie, passie en deinsden niet terug voor ruwe woorden en opstandigheid. Douglas kon soms choqueren als hij in een scheldpartij losbarstte.

De senaatszetel was de inzet van de campagne, maar de debatten gingen over slechts één enkel onderwerp, over slavernij. Douglas had al eerder het standpunt ingenomen dat hij daar geen mening over had en dat burgers dat zelf maar moesten beslissen, een standpunt dat bekend stond als volkssoevereiniteit. Lincoln verweet Douglas dat hij door geen standpunt in te nemen de uitbreiding van een verwerpelijk instituut bevorderde. In allerlei varianten spraken beiden daar uren lang over. Ze waren het er over eens dat het voortbestaan van de Verenigde Staten als eenheidsstaat werd bedreigd. Douglas wreef Lincoln aan dat hij een breuk forceerde, Lincoln vond juist dat Douglas de fundamentele waarden van de Unie ondermijnde.

Er zat natuurlijk een hoop herhaling in de debatten. Douglas hield bijna altijd zijn vaste toespraak, met kleine variaties voor de doelgroep en de specifieke regio waar de heren spraken. Lincoln was sluwer. Hij realiseerde zich dat niet het debat zelf maar het verslag ervan in de kranten het grootste bereik had. Lincoln wist dat sommige toehoorders de verslagen van eerdere debatten al hadden gelezen en hij bouwde daarop voort. Tegenover Douglas' morele onverschilligheid bracht hij de Onafhankelijkheidsverklaring en de Grondwet in stelling, beide onhoudbaar als je zwarten hun rechten ontzegde.

De debatten speelden zich af tussen 21 augustus en 15 oktober 1858, op nogal ver van elkaar gelegen plekken in Illinois. Debatten in die tijd waren een soort kermis, een theaterstuk waar letterlijk duizenden mensen op af kwamen. Veel vermaak was er niet in het Midden Westen en politiek was een van de weinige dingen waar mensen lol aan beleefden. Bij sommige debatten kwamen wel 15.000 mensen opdagen, soms van mijlenver gekomen. Zo druk was het niet altijd, soms waren het er maar een paar duizend, in het uiterste zuiden van Illinois, waar de mensen eigenlijk vóór slavernij waren, kwamen er maar 1500 opdagen.

Debattechnieken mochten toen anders zijn, sommige dingen zijn van alle tijden. Zonder in details te gaan kunnen we vaststellen dat beide kandidaten gebruik maakten van wat je tegenwoordig 'wedge issues' zou noemen: sterk gevoelde morele overtuigingen die tot een keuze dwingen. Het zijn onderwerpen waar je alleen maar voor of tegen kunt zijn, er zit niets tussenin. Douglas werd neergezet als iemand zonder moreel kompas over slavernij, Lincoln als een onruststoker die zijn morele oordeel opdrong en daardoor oorlog riskeerde.

Geleidelijk aan kregen de debatten wel een bepaalde vorm. Lincoln overleefde niet alleen, wat als uitdager van de machtige Douglas al een prestatie was, hij had soms ook het beste van de uitwisseling. Zonder versterking spreken voor dergelijke menigtes was sowieso een uitdaging, maar beide politici waren daar wel aan gewend. Douglas kreeg echter last van vermoeidheid, mede door overmatig drankgebruik. Hij begon zich te irriteren aan een onvriendelijk gehoor, verloor zijn geduld en zijn meestal goed humeur. Het laatste debat was Douglas niet in vorm. 'Hij sprak erg langzaam,' schreef een verslaggever, 'alsof slechte whisky en de pijn van een slecht geweten hadden doorgewerkt.' Lincoln kreeg de lachers op zijn hand door de argumenten van Douglas te omschrijven als 'zo dun als soep gemaakt van de schaduw van een uitgehongerde duif.'

De winnaar van deze debatten was Lincoln. Niet omdat hij de verkiezingen won, dat lukte niet. Tot Lincolns grote teleurstelling behield Douglas zijn zetel. Maar de debatten en de uitgebreide reportages daarover gaven Lincoln een landelijk platform dat hem in 1860 als outsider de nominatie opleverde van de Republikeinse Partij en het presidentschap. Voor het eerst stuurden kranten journalisten mee die de debatten woordelijk opschreven.

Heeft dit allemaal nog betekenis in 2011? Nauwelijks, mag je wel zeggen. In het televisie en internettijdperk zijn debatten van drie uur niet echt relevant of zelfs aantrekkelijk. Maar als Gingrich het voorspelbare patroon van de debatten zoals we die kennen, met zijn soundbites en ultrakorte antwoorden aan de kaak stelt, dan raakt hij een snaar. Laat maar eens zien dat politici ter plekke kunnen denken. Niet voor niets voegt Gingrich er vilein aan toe dat Obama zijn teleprompter mee mag brengen.

Deze debatten komen er niet, zowel Romney als Obama zullen ze verwerpen, maar er zal veel over gepraat worden de komende weken. Misschien dat het wat verandert aan de praktijk van de afgelopen decennia waarin debatten wel belangrijk waren maar zelden op inhoudelijke gronden. Gingrich is een provocateur. Hij daagt uit. Hij heeft lef. Zolang kiezers horen over zijn uitdaging en de laffe tegenstanders die niet durven, wint de nieuwe front runner.

Like deze pagina

Specialisten Amerika

Stay tuned

Wil jij elke maand naar Amerika?

  • Schrijf je in voor de maandelijkse nieuwsbrief boordevol foto's, prijsvragen en insider tips.
  • Ook ontvang je speciale deals van onze partners!

Aanmelden nieuwsbrief

Amerika kenner
Sponsors