Kijk niet naar 1994 maar naar 1978
Like ons op Facebook

Kijk niet naar 1994 maar naar 1978

door Frans Verhagen

De kans dat de Democraten op 2 november hun meerderheden in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden verliezen wordt vaak vergeleken met de kiezersopstand in 1994. Dat jaar wonnen de Republikeinen voor het eerst sinds de jaren vijftig de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, onder leiding van de later in diskrediet geraakte Newt Gingrich.

Een betere en meer zorgwekkende vergelijking is die met de verkiezingen van 1978. Ook toen borrelde het land van onvrede. Richard Nixon was afgetreden, tot groot en blijvend ongenoegen van conservatieve Republikeinen. President Gerald Ford was door de kiezers naar huis gestuurd, onder meer omdat hij zwaar beschadigd was geraakt door een conservatieve opstand in zijn eigen partij, geleid door ex-gouverneur van Californië Ronald Reagan. Jimmy Carter, had Democraten in 1976 nieuwe hoop gegeven maar twee jaar later was daar weinig van over. Carter bleek ineffectief, slecht communicerend en had de pech dat inflatie, werkloosheid en opeenvolgende oliecrises beleid moeizaam maakten.

Die november begon de omslag in de Senaat toen een klein golfje van anti-overheids Republikeinen werd gekozen; de Democraten zagen hun meerderheid met drie zetels teruglopen maar 59. Het leek mee te vallen maar zonder dat iemand het door had was de erosie van de Democratische macht in de Senaat begonnen, volgens sommigen begon toen ook de uitholling van het instituut Senaat.

De nekslag werd uitgedeeld bij de verkiezingen van 1980. Niet alleen won Ronald Reagan toen de presidentsverkiezingen, de Democraten verloren hun meerderheid in de Senaat door maar liefst twaalf zetels kwijt te raken. De slachtoffers waren de meest progressieve senatoren, mensen als George McGovern, Frank Church, Birch Baye en Jacob Jarvits. Zelfs zwaargewicht Gary Hart, in 1984 en 1988 presidentskandidaat, ging er in Colorado bijna aan. De nieuwkomers waren ideologisch conservatief, vaak wat marginale politici die de voorverkiezingen in hun staat hadden gewonnen omdat ze in november kansloos geacht werden. Je zou het de Dan Quayle generatie kunnen noemen, naar de lichtgewicht gezinswaarden-conservatief die in 1988 in een John McCain achtige daad van waanzin door de oude Bush tot vice president werd verheven.

Voor het instituut Senaat betekende het een ommekeer omdat er een geweldige ervaring verloren ging. Dit soort waterscheidingsverkiezingen zijn spectaculair maar ook destructief. Als bijna de helft van de Senaat er minder dan zes jaar zit, zoals in 1981 het geval was, dan gebeurt er meer dan enkel een wisseling van de wacht. De generatie van 78 en 80 was de inleiding tot de verharding, tot de partijtegenstellingen die onder Ronald Reagan werden aangestuurd door de Democraten die mede schuldig zijn aan het huidige klimaat door bijvoorbeeld een circus te maken van de nominatie van conservatieve opperrechter Bork. Onder Bill Clinton leek deze ontwikkeling zijn voorlopig hoogtepunt te hebben bereikt, dit keer geleid door recalcitrante Republikeinen.

Voorlopig, want zelden zijn de verhoudingen gepolariseerder geweest dan nu. De Republikeinen hebben alleen maar dwarsgelegen. De stemming in het land is echter kolkend van woede - op Obama en de Democraten. Die woede is onterecht maar dat verandert er niets aan.

Dank zij de Tea Party activisten en hun puissant rijke anti-overheidssponsors zou een grote Republikeinse overwinning in november een nieuwe generatie van lichtgewicht maar ultraconservatieve senatoren opleveren. De vooruitzichten voor een effectief bestuur zijn dan in de tweede helft van Obama's termijn nog minder dan ze nu al zijn. Het laat zich raden wie de rekening krijgt gepresenteerd.

Historische vergelijkingen zijn altijd misleidend. Karl Marx zei het al en het is nog steeds zo. Niettemin biedt de ervaring van 1978 en daarop volgend die van 1980 een zorgwekkend decor bij wat zich nu afspeelt. De dreiging voor de Democraten en, zo u wilt, voor Amerika, strekt zich veel verder uit dan 3 november 2010.

Like deze pagina

Specialisten Amerika

Stay tuned

Wil jij elke maand naar Amerika?

  • Schrijf je in voor de maandelijkse nieuwsbrief boordevol foto's, prijsvragen en insider tips.
  • Ook ontvang je speciale deals van onze partners!

Aanmelden nieuwsbrief

Amerika kenner
Sponsors