Sigmund Freud

Sigmund Freud

door Michiel Louter

Op 27 augustus 1909 arriveerde Sigmund Freud in New York. De Weense psychiater was uitgenodigd door de universiteit van Worcester, om een serie lezingen te geven over de psychoanalyse. De invitatie had Freud nogal verbaasd.

Zijn zielkundige theorieën waren op dat moment zeer pril, fel omstreden en buiten Oostenrijk vrijwel onbekend. Met de hem typerende zuinigheid schreef hij terug dat Amerika hem wat obscuur en bovendien 'te duur' leek. Per kerende post ontpopte de directeur van Worcester, Stanley Hall, zich als een collega-pionier in de experimentele psychologie (zijn hoofdwerk On Adolescence werd in 1904 getypeerd als 'tjokvol masturbatie en Jezus'). Hij bezwoer bovendien alle reis- en verblijfkosten te vergoeden.

Freud naar Amerika

Freud boekte hierop eerste klas accommodatie aan boord van de SS George Washington, zowel voor zichzelf als zijn leerlingen Carl Jung en Sandor Ferenczi. Op weg naar Amerika kreeg Freud voor het eerst in zijn leven het idee beroemd te worden, toen hij de schoonmaker van zijn hut zag lezen in een exemplaar van zijn werkje De Psychopathologie van het Dagelijks Leven (handelend over de diepere betekenis van schijnbare toevalligheden).

Freud werd afgehaald door Abraham Brill, die enige van zijn teksten in het Engels had vertaald. Brill leidde hem rond door Central Park, Chinatown en de Joodse wijk in de Lower East Side, waarna de dag werd besloten in Coney Island, dat Freud omschreef als een 'opgeblazen versie van het Prater'.

Twee dagen later bezocht hij voor het eerst een bioscoop, waar hij een cowboyfilm zag die hem maar weinig kon bekoren. Het waren de eerste van vele uit Freuds mond opgetekende zure opmerkingen over Amerika. Zo zou de slechte Amerikaanse keuken verantwoordelijk zijn voor de maagproblemen die hem gedurende zijn bezoek kwelden. Zijn eveneens opspelende prostaat schoof hij af op de belabberde Amerikaanse hotelarchitectuur: 'Eerst drijven ze je door kilometers lange gangen en trappen, om uiteindelijk in de kelder te belanden, waar een marmeren paleis op je wacht - precies op tijd.' Nog jaren later zou Freud allerhande fysieke ongemakken verklaren uit zijn bezoek aan Amerika. Bij minstens een gelegenheid beweerde hij zelfs dat zijn handschrift er sindsdien op achteruit was gegaan.

In werkelijkheid had Freud veel aan Amerika te danken. Nadat hij op 4 september via Boston naar Worcester was gereisd, werd hij warm onthaald door een groot aantal befaamde Amerikaanse wetenschappers, waaronder de neuroloog James Putnam en de filosoof William James. Voor zijn nieuwsgierige publiek zette Freud vervolgens in vijf kristalheldere voordrachten de pijlers van de psychoanalyse uiteen: vrije associatie, versprekingen, droominterpretatie, wensverdringing en de daaruit voortvloeiende neuroses.

Nieuwe wereld

'Ik was destijds pas drieënvijftig, ik voelde me jeugdig en gezond, het korte verblijf in de Nieuwe Wereld had mijn zelfrespect goed gedaan', verklaarde Freud zijn luciditeit in 'Een Autobiografische Studie' (1924). 'Het moment dat ik in Worcester het katheder beklom, leek de verwerkelijking van een ongeloofwaardige dagdroom. De psychoanalyse was dus geen waandenkbeeld meer. Ze was een waardevol onderdeel van de werkelijkheid geworden.' Toen Freud na afloop een eredoctoraat kreeg - het enige dat Freud ooit ontving - was hij zichtbaar geroerd. 'Dit is de eerste officiële erkenning van ons werk', vertelde hij de lokale pers.

Freuds enthousiasme ten spijt, werden de voordrachten in werkelijkheid nogal gemengd ontvangen. Een stille getuige hiervan is de in The Worcester Telegram afgedrukte foto van Freuds nogal confuus kijkende publiek (het onderschrift luidt: Men with Bulging Brains Have Time for Occasional Smiles). Ronduit verketterd werd hij in de vakpers, bijvoorbeeld door de rector van de universiteit van Toronto: 'De leek kan niet anders dan concluderen dat de heer Freud een voorstander is van vrije liefde, de verwijdering van alle remmingen, en een terugval naar het barbarisme.'

Freud sloeg terug door de Amerikaanse cultuur zijn hele verdere leven als oppervlakkig, pompeus en preuts te bestempelen. Freuds enige waarderende woorden over Amerika wijdde hij aan Niagara Falls, dat groter en indrukwekkender was dan Freud had verwacht. Jammer alleen dat de gids tijdens een rondleiding langs de waterval tegen Freuds reisgezelschap zei: 'Laat de oude knakker maar voorgaan'. Nog helemaal aan het begin van zijn carrière voer Freud op 21 september terug naar Europa. Amerika - dat momenteel meer psycho-analitici huisvest dan waar ook ter wereld - zou hij nooit weerzien.

Like deze pagina

Specialisten Amerika

Stay tuned

Wil jij elke maand naar Amerika?

  • Schrijf je in voor de maandelijkse nieuwsbrief boordevol foto's, prijsvragen en insider tips.
  • Ook ontvang je speciale deals van onze partners!

Aanmelden nieuwsbrief

Amerika kenner
Sponsors