De onamerikaanse president
Like ons op Facebook

De onamerikaanse president

door Frans Verhagen

Mitt Romney zal nooit zeggen dat president Obama niet in Amerika is geboren, zoals de zogenoemde 'birthers' dat doen, op de racistische vleugel van zijn partij. Evenmin zal Romney de etnische afkomst van Obama noemen.

Of iets zeggen over zijn Keniaanse vader. Veel te keurig, die Romney. Laat het aan Fox commentatoren over om Obama te beschrijven als een socialist, een communist of een fascist. Of, zoals vorige week gebeurde, de Republikeinse ex-gouverneur en chef staf van het Witte Huis, John Sununu, die roept dat Obama 'niets begrijpt van Amerika'. Hij had immers pot gerookt in Hawaii en was opgegroeid in Indonesië.

Amerikaanse waarden

Maar ondertussen verwijst Romney, net als de andere Republikeinen, regelmatig naar deze aspecten, zij het subtieler. Niet door het direct zo te noemen, maar door de subtekst van andere referenties. Na zijn nipte niet-overwinning in Iowa lanceerde Romney een commercial in South Carolina die stelde dat Obama 'onamerikaans' economisch beleid voert dat de hard werkende Amerikaan schade toebrengt. Ook vindt Romney dat in Obama's Amerika de op kwaliteit gebaseerde samenleving ondergeschikt wordt gemaakt bij een 'verworven rechten' samenleving en dat de president niet dezelfde basis Amerikaanse waarden deelt.

Voor de goede orde voegt Romney er nog aan toe dat Obama geïnspireerd wordt door 'socialisten in Europa.' Romney is geen uitzondering. Newt Gingrich schreef een schotschrift onder de titel: To Save America. Stopping Obama's Secular Socialist Machine.

Romney en Gingrich zullen het uit ten treure ontkennen maar 'onamerikaans' is code voor zwart, voor onplezierig, voor unheimisch. Het is wat je in mediataal een dog whistle noemt: een term waarop alleen toehoorders op reageren die er gevoelig voor zijn. De rest van de wereld hoort het woord maar kan het niet plaatsen.

Een parallel thema is het Republikeinse verwijt dat Obama de wereld rondgaat 'met verontschuldigingen voor Amerika'. Obama heeft gezegd dat het zijn doel is om Amerika nummer één te laten blijven en ook hij kleedde de interventie in Libië in als gedreven door een speciale Amerikaanse opdracht in de wereld. Niettemin wordt hij door critici beschuldigd van 'declinism'. De neoconservatieve éénmans applausmachine voor de oorlog in Irak, Charles Krauthammer, heeft Obama ervan beschuldigd dat hij Amerikaanse zwakte 'omarmd heeft'. Obama vernietigt Amerika, volgens sommigen opzettelijk, volgens anderen per ongeluk. Ook hier is het thema eenvoudig: Obama neerzetten als een verdacht persoon, iemand die de Amerikaanse waarden niet deelt.

Amerikaans exceptionalisme

We zullen dit verwijt nog concreet horen in de 'beschuldiging' aan Obama's adres dat hij niet gelooft in Amerikaans exceptionalisme. Zoals de historicus Garry Wills dat begrip definieert, het is 'een geloof in onze buitengewone geboorte, buiten alle tijdsprocessen, heeft ons ertoe verleid om onszelf te zien als een speciale natie, met een speciale lotsbestemming, de hoop van iedereen buiten onze grenzen'. Het leidde, schrijft Wills, tot twee soms conflicterende impulsen.

De ene was dat Amerika de wereld kon redden door puur te blijven, zich apart te zetten en enkel anderen te beïnvloeden juist door niet mee te doen. De andere impuls was dat als Amerika zich met de wereld bemoeide, het voor de hoogste en meest nobele zaken moest zijn. Bijna vanzelf dichtte het ook speciale krachten toe aan de Verenigde Staten. Een van de afgeleide aspecten is het denken over Amerika als een concept waartoe je je bekeert. Zoals de historicus Richard Hofstadter het uitdrukte, 'het is ons lot als natie om niet een ideologie te hebben maar er een te zijn.' Een gevolg is dat je je leiders aan deze ideologie de maat kunt nemen en als ze niet bevallen ze als onamerikaans kunt wegzetten zonder dat dit veel adstructie nodig heeft.

Het is een van de redenen waarom de Red Scare rond 1919 en de communistenjacht van het McCarthyisme zo snel konden aanslaan: je moet uiteindelijk te weten zien te komen wat mensen denken anders weet je niet of ze Amerikaan zijn. Het verwijt dat iemand onamerikaans is of dat iets 'niet de Amerikaanse manier' is, gaat daarom veel verder dan een simpele kwalificatie. Het impliceert verraad aan het idee van Amerika. Dat Republikeinen hun president, de president van alle Amerikanen, daarvan beschuldigen is indicatief voor hun destructieve impulsen.

City on the hill

Een manier om het verwijt van verraad aan de Amerikaanse idealen impliciet te maken is je aanhankelijkheid te betuigen aan het beeld van de city on the hill, zoals Mitt Romney dat vorige week opnieuw gebruikte in South Carolina. Dit thema wordt, bij voorkeur via de heilige Republikein Ronald Reagan gekoppeld aan John Winthrop die het hier over had voordat de Puriteinen in 1630 bij Plymouth in New England aan land gingen. Newt Gingrich liet onlangs een documentaire het licht zien, getiteld: 'A city upon a hill: the spirit of American exceptionalism'. Gingrich is nooit te beroerd om Reagan voor zich te claimen en hij voert de ex-president dan ook vaak op, altijd met een brok in de keel.

Meestal wordt er niet ingegaan op de achtergronden. Winthrop en zijn gezelschap vluchtten uit een verdeeld en elkaar uitmoordend Europa. Zijn nederzetting in New England was echter een theocratie, waarin geweld tegen de oorspronkelijke bevolking geoorloofd was door te claimen dat God hen de titel voor dat nieuwe land had gegeven. Wie autochtoon was of zich niet bij de geestelijke leiders neerlegde werd gedood of verbannen, wat het ietwat curieus maakt voor deze vrijheid aanbiddende Republikeinen om zich er op te beroepen. In bijna dezelfde adem roepen ze de Founding Fathers aan die deze intolerantie juist probeerden te verbannen. Amerikanen koketteren graag met hun geschiedenis, zelfs als ze hem niet begrijpen.

Gingrich veroordeelt Obama voor het ondermijnen van dit beeld van Amerikaans exceptionalisme. In 2009 zei de president: 'Ik geloof in Amerikaanse exceptionalisme, zoals ik vermoed dat de Engelsen geloofden in Brits exceptionalisme en de Grieken in Grieks exceptionalisme.' Menigeen zal denken dat dit een bijzonder verstandige observatie is, voor de Republikeinen is het verbaal landverraad. Zij roepen dat Obama de Verenigde Staten ziet als 'gewoon een land als andere landen, met een vlag', waarbij ze er voor de goede orde aan toevoegen dat hij zijn inspiratie ontleent aan 'socialisten in Europa'. Boodschap: Obama is onamerikaans.

Er valt veel te zeggen over de geschiedenis van exceptionalistisch denken in de Verenigde Staten en de goede en slechte kanten ervan, maar dat is niet het punt van de kritiek op Obama. Het is simpelweg een manier om te blijven hameren op wat sinds het aantreden van Obama het thema is geworden van de conservatieve krachten in Amerika: dat een zwarte president met progressieve aanvechtingen niet getolereerd kan worden. In zijn machtswellust heeft de officiële Republikeinse Partij dit soort verdachtmakingen getolereerd en zelfs aangemoedigd en vanaf het begin verkondigd dat het hun doelstelling was om van Obama een één termijn president te maken. Niets algemeen belang, niets exceptioneel land dat een zwarte man tot president kiest - we moeten het land terug veroveren op de verraders.

In zekere zin is dit het soort kritiek dat Republikeinen altijd op elke Democraat hebben - ze menen nou eenmaal dat elke niet-Republikein aan de macht een aberratie of zelfs een staatsgreep is die niet verdragen kan worden. Carter, Clinton en Kerry kregen dezelfde beschuldigingen over zich heen. Maar nu de president ook nog eens zwart is, krijgt dit onamerikaans verhaal een scherper randje. Het is codetaal om racist te zijn en helaas zullen we het deze verkiezingsstrijd en tijdens Obama's tweede termijn nog vaak horen. De lange en treurige geschiedenis van het Amerikaanse racisme, exceptioneel op zijn eigen manier, is nog niet ten einde.

Like deze pagina

Specialisten Amerika

Stay tuned

Wil jij elke maand naar Amerika?

  • Schrijf je in voor de maandelijkse nieuwsbrief boordevol foto's, prijsvragen en insider tips.
  • Ook ontvang je speciale deals van onze partners!

Aanmelden nieuwsbrief

Amerika kenner
Sponsors