Kleine rondleiding door het Amerikaanse politieke landschap

Grondwet als basis

Machtenscheiding:

Uitvoerende macht: president en regering

Wetgevende macht: het Congres (Huis van Afgevaardigden en Senaat)

Juridische macht: gerechtshoven en Supreme Court

Verkiezingen in VS:

Iedere 2 jaar: leden van het Huis van Afgevaardigden

Iedere 4 jaar: president en vice-president

Iedere 6 jaar: senatoren

Laten we om te beginnen eens een kleine toer maken door het Amerikaanse politieke landschap.

De grondwet: basis voor alles

Alles wat in Amerika gebeurt, is gebaseerd op de Grondwet. Dit document, opgesteld in 1787, is voor Amerikanen een anker voor hun samenleving. Ze vallen erop terug als iets onzeker of onduidelijk is en ze ontlenen er hun politieke normen en waarden aan. Bij de grondwet horen 27 amendementen, toevoegingen waarin bijvoorbeeld belangrijke burgerrechten zijn vastgelegd - de eerste tien worden de Bill of Rights genoemd. Ook noodzakelijke veranderingen komen via de amendementen, maar dat doen Amerikanen niet graag en niet vaak. Ook belangrijk, zoals we verderop zullen zien, is dat de Amerikaanse hoogste rechter, het Supreme Court, de wetten van het land toetst aan die Grondwet. In Nederland gebeurt dat niet.
Klik hier voor Nederlandse tekst van de Grondwet.

Scheiding van machten

Het Amerikaanse politieke systeem heeft de macht verdeeld over drie organen die elkaar in evenwicht houden (of elkaar kunnen dwarsbomen, maar dan gebeurt er niets): de uitvoerende macht (dat is de president), de wetgevende macht (dat is het congres) en de juridische macht (op het hoogste niveau is dat het Supreme Court).

De bevoegdheden van die drie organen grijpen in elkaar, maar als ze ieder apart werken, kunnen ze niet veel. In principe is het Congres het sterkste orgaan, dat is ook logisch want hier zitten de vertegenwoordigers van de bevolking. Wetgeving wordt dan ook vooral bedacht en uitgewerkt door leden van het Congres. De president kan eigenlijk alleen aanwijzingen geven hoe hij het wil en proberen het Congres dat te laten doen. Het Supreme Court kijkt of de wetgeving niet in strijd is met de Grondwet.

De wetgevende macht

Het Congres heeft de macht om wetten te maken. Het Congres bestaat uit een Huis van Afgevaardigden van 435 leden en een Senaat van 100 leden. Ze hebben hun vergaderzalen in Capitol Hill. Omdat de wetgeving het hart is van de de volksvertegenwoordiging, is Capitol Hill het centrum van Washington en niet het Witte Huis. Presidenten vergeten dat nog wel eens.

Huis van Afgevaardigden

Ieder lid van het Huis vertegenwoordigt direct een kiesdistrict. Hij of zij wordt voor twee jaar gekozen. Oorspronkelijk was dat bedoeld om te zorgen dat kiezers altijd dicht bij hun afgevaardigde stonden en omgekeerd. In de praktijk worden de meeste Afgevaardigden keer op keer herkozen.
Iedere staat is in kiesdistricten verdeeld op basis van het aantal inwoners, met minimaal 1 afgevaardigde. Verscheidene staten, zoals Montana, North Dakota en Alaska, hebben maar één afgevaardigde, grote staten zoals Californië of Texas kunnen er meer dan vijftig hebben. Iedere tien jaar worden de inwoners geteld en wordt gekeken hoe die 438 zetels over de staten worden verdeeld.
Het Huis heeft de belangrijkste wetgevende taken, zoals het opstellen en goedkeuren van begrotingen. Belastingen worden en werden als de belangrijkste bevoegdheid gezien. Voor de meeste wetgeving moet de Senaat ook instemmen. Als ze van mening verschillen proberen ze in een Conference overeenstemming te krijgen. Bedenk wel dat heel veel wetgeving een federale staat als de Verenigde Staten per staat wordt geregeld. Dat kan dus nogal wat schelen.
'Stel dat u een idioot was', zei Mark Twain eens, 'en stel dat u een Afgevaardigde in het Congres was. Maar ik val in herhalingen.' Het is een lange traditie om gekkigheid te maken over het Huis van Afgevaardigden, en de jaren negentig hebben geen aanleiding gegeven daar iets aan te veranderen. Voor meer, klik hier.

De Senaat

Iedere staat heeft twee senatoren, ongeacht zijn grootte of het aantal inwoners. In de Senaat is Texas dus even machtig als Rhode Island. Senatoren vertegenwoordigen hun hele staat. Ze worden om de zes jaar gekozen, waarbij de senatoren een overlappende termijn hebben. Hillary Clinton van New York werd in 2000 gekozen en moet in 2006 opnieuw naar de kiezers. Charles Schumer, de andere senator van New York, moet in 2004 naar de kiezers.
Omdat er minder van zijn en ze een hele staat vertegenwoordigen, genieten Senatoren meer aanzien dan Afgevaardigden. Ze zijn vaak ouder en vrijwel altijd rijker.
Hun wetgevende bevoegdheden zijn niet veel anders dan die van het Huis van Afgevaardigden.
Maar de Senaat heeft wat extra. De president moet de senaat raadplegen en hun instemming vragen voor benoemingen, variërend van zijn regering tot ambassadeurs en federale rechters. Ook moet de Senaat met 2/3 meerderheid elk verdrag goedkeuren - dat garandeert dat er een brede instemming is met zulke belangrijke afspraken. Voor meer, klik hier.

De uitvoerende macht:
de president en zijn regering

De president is de enige is die door landelijk wordt gekozen. Verder is er in Amerika geen enkele functionaris waarover alle Amerikanen stemmen. Voor het Congres, dat bestaat uit het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, stemmen de kiezers bijvoorbeeld alleen per kiesdistrict of per staat.
Hoewel de macht van de president beperkt is, kan hij wel degelijk zijn stempel drukken op het beleid - en doet hij dat meestal ook.
Voor meer over de macht van de president, klik hier.

De president is de opperbevelhebber van het leger. Maar behalve dat de Grondwet hem hoofd van de uitvoerende macht noemt, heeft hij weinig bevoegdheden, afgezien van het benoemen van personen in de regering, met instemming van de Senaat. Hij is wel verantwoordelijk voor alles wat zijn regering doet, goed of slechts. Zoals Harry Truman altijd zei: 'The buck stops here', oftewel, ik ben verantwoordelijk. Voor meer, klik hier.

De juridische macht: het Supreme Court

Het hoogste gerechtshof van Amerika is het Supreme Court, negen rechters die voor het leven benoemd zijn (zodat ze niet beïnvloed kunnen worden door het risico hun baan te verliezen). Zij leggen uit wat er in de Grondwet staat en hoe dat, in de huidige tijd, geïnterpreteerd moet worden. Omdat politici vaak niet de grote beslissingen durven te nemen - want die zijn meestal omstreden - moeten de rechters vaak beslissen wat er gebeurt. Zo was er een uitspraak in 1954 nodig om het Amerikaanse apartheidsysteem van scheiding van rassen te beëindigen. Ook het recht op een abortus moest door het Supreme Court beslist worden. Men zegt wel dat de invloed van de rechters veel groter is dan die van de president omdat ze veel langer op hun post blijven zitten. Maar het is wel de president die ze voordraagt voor benoeming (aan de Senaat) en dat is bijvoorbeeld dit jaar een belangrijke afweging voor de kiezers. Voor meer, klik hier.