Nieuwe boek van Frans Verhagen nu in de winkel

Geduld, het gaat allemaal vanzelf!

De Verenigde Staten hebben ruim twee eeuwen ervaring met immigratie en integratie. Miljoenen mensen uit tientallen landen en honderden culturen kwamen naar de VS. En steeds weer leverde elke volgende groep dezelfde vragen op: zijn ze niet te anders, te arm, te dom, te dit, te dat om goed te kunnen integreren. Steeds weer bleek dat niet het geval. De ervaring van iedere nieuwe groep was weer een beetje anders, maar vooral heel erg hetzelfde.
De haat tegen de domme Duitsers en de katholieke Ieren rond 1845, de discussies die gevoerd werden rondom de Italianen uit Sicilië in 1890 en de straatarme Russische joden in 1910, de zorg over Mexicanen nu: wie er nauwkeurig naar kijkt, zal het allemaal bekend voorkomen.
Met de vraag wat we van deze ervaringen kunnen opsteken, beschrijft en analyseert Frans Verhagen in The American Way de Amerikaanse immigratiegeschiedenis. Ondanks de verschillen tussen immigranten uit landen als Duitsland, Ierland, Italië, Rusland, China, Korea en Mexico blijken ze toch in grote lijnen een gelijksoortige ervaring door te maken. Nieuwkomers gaan bij elkaar zitten en gebruiken hun etnische gemeenschap als springplank naar integratie in de brede samenleving. Tweede generatie kinderen, geboren in Amerika, botsen vrijwel altijd met hun ouders, met de Amerikaanse cultuur of met allebei. Derde generaties blijken zich al grotendeels losgemaakt te hebben van de immigrantencultuur. Een paar generaties later is etniciteit vooral symbolisch, een identiteitsbepalend hebbeding.

Verhagen betoogt dat het proces dat zich in Amerika al talloze malen heeft afgespeeld en nog dagelijks afspeelt, in Nederland niet zoveel anders zal verlopen. Na drie tot vier, soms vijf generaties zijn immigranten en hun nakomelingen in de meest fundamentele zin geïntegreerd. Dat wil niet zeggen dat ze hun etnische achtergrond kwijtraken of van zich afgooien – integendeel. Met behoud, soms zelfs met cultivering van die achtergrond, worden ze allemaal Amerikaan.

De factoren die in dit proces een rol spelen zijn nauwelijks met beleid te beïnvloeden, stelt hij. Ze zijn in belangrijke mate autonoom. Sterker, beleid werkt voornamelijk averechts.

De enige factor die duidelijk anders is in Nederland dan in Europa is de aanwezigheid van een uitgebreide verzorgingsstaat. Verhagen stelt dat juist die verzorgingsstaat en het ontbreken van prikkels en een immigrantencultuur van zelfverbetering een belangrijkste rem is geweest op de integratie van Nederlandse etnische groepen. Maar uiteindelijk ook niet meer dan een rem: het proces gaat gewoon verder.

Zuid Californië en de Baarsjes

Aan de hand van de Amerikaanse geschiedenis maar vooral ook van de ervaring met hedendaagse immigrantengemeenschappen stelt Verhagen dat we het vooral aan die groepen zelf moeten overlaten om de integratie tot stand te brengen. Dat gaat vanzelf. Bewijzen daarvoor vindt Verhagen in de Chinese gemeenschap in Zuid Californië, bij zijn Chinees Amerikaanse schoonfamilie en hun omgeving. Maar ook in zijn eigen buurt in Amsterdam, op de school van zijn kinderen in de Baarsjes. Ook in onze eigen ervaring met het razendsnel wegwerken van het op verzuiling gebaseerde groepsdenken in Nederland, ziet Verhagen een bewijs hoe snel integratieprocessen kunnen gaan.

Op provocerende wijze stelt Verhagen vast dat veel van de verschillen die wij denken te hebben met Amerika berusten op misverstanden. Onze immigranten zijn niet dommer, geloviger, anders, radicaler of wat dan ook dan de immigranten die Amerika overstroomden. Sterker, de Italianen van rond 1900 lijken in veel opzichten op onze nieuwkomers.

De verschillen die er wel zijn, zouden ons aan het denken moeten zetten. Op basis daarvan stelt Verhagen dat we bovenal moeten accepteren dát we een immigrantensamenleving zijn met verschillende culturen die heel goed met elkaar samen kunnen leven en elkaar kunnen versterken. Vooral moeten we leren om geduld te hebben en niet te denken dat we natuurlijke processen zomaar kunnen sturen.

The American Way provoceert, schudt wakker en maakt bewust. Wat we kunnen opsteken van de immigrantensamenleving bij uitstek is cruciaal voor het inzicht in onze eigen immigrantensamenleving. Wie The American Way heeft gelezen is gedwongen zijn eigen ideeën tegen het licht te houden. Tien tegen één, betoogt Verhagen, dat u er een redelijk optimistische visie aan overhoudt.

Vanaf 27 september in de boekhandel. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Henk ter Borg, hterborg@nieuwamsterdam.nl of Ton van Luin, tvanluin@nieuwamsterdam.nl

of met de schrijver: amerika@amerika.nl

The American Way. Wat Nederland kan leren van het meest succesvolle immigratieland - paperback - 280 blz. - 90 468 0101 2 - € 18,50