Dateline 4 februari De
anti-Clinton is geboren. Hij heet John McCain en kwam te voorschijn toen de senator van
Arizona zijn overwinning in New Hampshire vierde. Want terwijl George W. Bush teruggrijpt
op oudbakken ideeën als belastingverlaging en conservatisme met een warm hart, terwijl Al
Gore de Democratische machinerie gebruikt om kiezers naar de stembus te slepen en Bill
Bradley college geeft over moraliteit, heeft John McCain gevoelsmatig ontdekt wat de
sleutel is tot het Witte Huis in de post-Clinton tijd: volstrekte en onvoorwaardelijke
persoonlijke betrouwbaarheid.
Daarom heeft McCain het aangedurfd om nu al de president
en zijn hulpje het doelwit te maken. `Het is tijd voor verandering’, riep McCain na
zijn overwinning - ironisch genoeg het thema waarmee Bill Clinton in 1992 aan de macht
kwam. Toen was het twaalf jaar Reagan-Bush waar een eind aan moest komen, nu is het acht
jaar van Clinton-Gore draaikonterij, leugens en besmeuring van het hoogste ambt waaraan
McCain een eind wil maken. `Ik zal u plezierige dingen vertellen, ik zal u onplezierige
dingen vertellen,’ hield McCain het publiek voor, `maar u kunt er vanopaan dat ik
altijd de waarheid zal spreken.’
Hij kan nog spijt krijgen van deze Jimmy Carter achtige
belofte, maar McCain heeft goed gezien wat het land wil. Dat hij tegelijkertijd
programmapunten verdedigt die dicht bij Clinton staan, en dus dicht bij het politieke
midden en de politieke consensus staan, onderstreept zijn boodschap alleen maar. Dat ze
ingaan tegen de Republikeinse wijsheden en dogma’s, doet er niet toe. McCain voert
campagne voor het presidentschap, niet tegen andere Republikeinen of zelfs Democraten. Ga
weg met die belastingverlaging, houdt toch op met dat gebakkelei over de details van een
algemene ziektekostenverzekering. De Amerikaan wil iemand in het Witte Huis waar hij
tegenop kan kijken en die hij kan vertrouwen om op het juiste moment de juiste actie te
ondernemen. De Clinton-moeheid van Amerika is enorm, meent McCain, `en dat is omdat de
mensen iemand willen die hen recht in de ogen kan kijken en de waarheid kan
vertellen.’
De senator heeft het goed gezien: de meeste Amerikanen
vonden het veel te ver gaan om Bill Clinton af te zetten, maar de manier waarop de
president zijn ambt te kakken heeft gezet, zit hen bepaald niet lekker. Zeker, het goed
gaat met Amerika. Economisch kan het niet beter en buitenlands geen grote problemen, wat
wil de kiezer nog meer? Nou, bijvoorbeeld een president waar ze trots op kunnen zijn.
Iemand als John McCain.
Als McCain het schopt tot de Republikeinse nominatie en
misschien zelfs tot het Witte Huis, dan is het op de kracht van zijn karakter. Meer vraagt
hij ook niet. Zijn programma doet er nauwelijks toe, zijn record als senator is
haast irrelevant. McCain berijdt de golf die de vermeende Augiasstallen in Washington gaat
schoonspoelen. McCain is de man van staal, klaar om de president van de flex-moraal en de
variabele ruggegraat te doen vergeten.
Dat is de premisse van McCains campagne en hij heeft
goede papieren om nu behalve de burgers van New Hampshire ook de rest van Amerika te
overtuigen. Hij is klaar voor nadere inspectie, warts and all, zoals Lincoln het
ooit zei. Negatieve informatie over McCain zal van hem afglijden om hij alles al heeft
toegegeven en erkent dat hij niet zonder fouten is. Het levert heerlijke paradoxen op:
McCain is achttien jaar senator voor Arizona en toch is hij de outsider. McCain was
verwikkeld in een schandaal met de plundering van de spaarbanken in de jaren tachtig en
helpt zijn achterban en geldschieters, en toch is hij de man van de hervormingen van het
corrupte verkiezingssyseem. Hij is geïmmuniseerd.
Dat dankt McCain aan zijn vijfjarig verblijf als
krijgsgevangene in Noord Vietnam. Het verhaal is nu al zo vaak verteld dat het zou moeten
vervelen, maar dat doet het niet. McCain is een authentieke held. Een irritante
dwarsligger tijdens zijn opleiding, een harde maar loyale piloot in Vietnam en een
bewonderenswaardige, stijfkoppige en moedige held in het Hanoi Hilton. Een eerbaar man.
Iemand met zo’n geschiedenis, met zo’n achtergrond staat boven futiele aanvallen
van mensen met kleine geesten. Laat ze maar kibbelen, op McCain kun je bouwen. Hij is aan
de andere kant geweest en leeft nu voor iets groters dan privé gewin.
Man en tijdstip hebben elkaar nu gevonden. In een jaar
waarin de desillusie met politici overheerst, vooral met die ene politicus in het Witte
Huis, staat hier iemand die simpel door aanwezig te zijn betrouwbaarheid uitstraalt. Dat
is de reden dat McCain meer is dan een vlam in de pan, meer dan een eenmalig succes in een
bizarre staat in het noordoosten van Amerika. We zijn hier getuige van het ontstaan van
een authentieke golf van kiezerssentiment. Als John McCain die golf weet te berijden, dan
is het bepaald niet onmogelijk dat hij in het Witte Huis eindigt.
De argumenten waarom dat niet zou lukken zijn legio. Maar
ze zijn allemaal traditioneel en irrelevant voor fenomenen. Volgens de analyses zou McCain
snel last krijgen van zijn gebrek aan geld, tijd en organisatie, terwijl de Republikeinse
partijbonzen, die hun ziel en zaligheid, en vooral hun geld, in George W. hebben gestopt
om de macht terug te krijgen, niet zouden toestaan dat McCain hen de hoofdprijs ontneemt.
South Carolina, waar op 19 februari de Republikeinse voorverkiezing wordt gehouden, zou de
ideale staat zijn om McCain de nek om te draaien: sterk christelijk, gezagsgetrouw, goed
georganiseerd, conservatief en establishment. De grote staten zoals New York en
Californië die op Super Tuesday, 7 maart, hun voorverkiezingen houden, zouden in die
visie het pleit beslechten.
Het is nog steeds mogelijk dat het zo gaat, maar
waarschijnlijk is het niet. Want het aardige van verkiezingen is dat er ook nog kiezers
bij betrokken zijn, iets dat de Bush-karavaan gemakshalve had vergeten. Door New Hampshire
krijgt McCain ineens zo’n vaart, dat al die argumenten in hun tegendeel verkeren. Het
geld stroomt binnen, McCain krijgt wekenlang gratis publiciteit en omdat de kiezers
enthousiast zijn, is organisatie minder relevant. De boodschap van de kiezers van New
Hampshire is duidelijk en voor Bush bijzonder bedreigend: ze hebben George W. van nabij
bekeken en hem gediskwalificeerd. Ze keken en ze keken, maar er was niets. Bush is niet
presidentiabel. McCain daarentegen hebben ze een flonkerend brevet van geschiktheid
gegeven - meer dan dat, ze zijn zelfs enthousiast geworden.
Als het verschil tussen McCain en Bush vijf of tien
procent was geweest, dan had de rest van het land dat kunnen negeren, kunnen wegzetten als
dwarsliggerij. Maar negentien procent, dat is andere koek. Nu denkt de rest van het land:
hé, daar is iets aan de hand. Laten wij ook maar eens goed naar Bush kijken en hem
vergelijken met McCain. Helaas voor George W. Bush zullen ze dan vaststellen dat de
voormalige frontrunner wel veel geld en veel vrienden van pa inbrengt maar schrikbarend
weinig andere kwaliteiten toont. Hij is niet meer dan het vehikel van de machtzoekers.
In New Hampshire toonden kiezers een verbluffende
eensgezindheid. Het waren niet alleen Onafhankelijke, dat wil zeggen niet als Democratisch
en niet als Republikeins geregistreerde kiezers, die op McCain stemden. Nee, het waren ook
geheide partijgangers, Republikeinen waarop Bush dacht te kunnen rekenen. Ze waren
begeesterd geraakt en zorgden voor een recordopkomst. Op McCains drukke
verkiezingsbijeenkomsten liepen zelfs enthousiaste Democraten rond. Allemaal werden ze
fans, veroverd door de openheid van de kandidaat, zijn goedlachsheid, zelfspot, de
geloofwaardigheid van zijn presentatie. Je kon er als kiezer alleen maar met sympathie
naar kijken. McCain is een geboren verleider: zelfs journalisten vallen in katzwijn,
terwijl dat progressieve volkje normaliter toch weinig op heeft met McCains anti-abortus
standpunt, zijn ferme praat over defensie en Amerikaanse belangen, zijn over het geheel
genomen conservatieve programmapunten.
In New Hampshire is iets op gang gekomen, iets wat in de
Amerikaanse politiek al lang niet meer is vertoond: een groundswell. Links en
rechts, oud en jong, progressief en conservatief, Democratisch, Republikein en
Onafhankelijk, iedereen kan zich voorstellen dat John McCain een goede president zou zijn.
Dat komt omdat McCain de kiezer vertrouwt. Hij rekent erop dat een man beoordeeld wordt op
zijn karakter, en de kiezer doet wat hij bij niemand anders doet: hij laat zijn cynisme
varen en geeft vertrouwen terug. Het is vertrouwen dat komt uit het hart en niet enkel uit
het hoofd, zoals bij Bill Bradley, de Democratische pendant van McCain.
Of dat allemaal gerechtvaardigd is, staat nog te bezien.
Wie het leven en de carrière van McCain bestudeert, kan duizend redenen bedenken waarom
deze stijfkoppige, eigenwijze, arrogante en humeurige Einzelganger misschien niet zo
geschikt is om president te worden. Maar het doet er allemaal niet toe. In elke campagne
komt er een punt waarop de stemming omslaat, waarop een kandidaat ontbrandt. McCain is
daar nu gearriveerd, geheel volgens schema, want zo goed is hij dan ook wel weer als
politicus. Wie denkt dat het een vlam in de pan is die snel is opgebrand, zoals de
Bush-campagne schijnt te menen, die weet niet hoe een bosbrand eruit ziet.
Want South Carolina gaat zichzelf verrassen. Let op de
campagnebijeenkomsten van McCain, daar ligt de sleutel. Als die druk en enthousiast zijn,
dan gaat hij het maken. Want het wordt beslist op opkomst. Normaliter komen in South
Carolina 140 à 150.000 Republikeinse getrouwen opdraven. Nu al denkt men al aan 400.000
kiezers en dan houden ze nog niet eens rekening met het feit dat in deze staat geen
partijregistratie bestaat en in principe iedereen in de Republikeinse voorverkiezing mag
stemmen. Verder wonen er in South Carolina behoorlijk wat veteranen, die een uitgesproken
voorkeur hebben voor McCain. Als die lui allemaal naar de stemlokalen komen, dan is het
lot van George Bush bezegeld.
Want als er inderdaad zoveel kiezers komen opdagen dan
staan die daar niet omdat de partijbonzen het zeggen of omdat ze tussen twee kwaden moeten
kiezen. Nee, dit keer komen ze omdat ze iemand ontdekt hebben die ze echt en waarachtig in
het Witte Huis willen hebben. En Bush is dat niet. Om in de kampvuur-metaforen te blijven:
dit is een vuurtje dat McCain zal opstoken. Gemeten aan het enthousiasme dat hij in New
Hampshire losmaakte, moet het niemand verbazen als McCain linea recta doorstoomt naar de
nominatie. En naar het Witte Huis.
|
Terug naar boven