Een bizar stelsel

Onthoudt u vooral dit: Amerikanen stemmen op kiesmannen voor hun staat, niet op de presidentskandidaten zelf. De president wordt ook niet gekozen op 4 november, maar in december, als in Washington het kiescollege bijeen komt. Dan bepalen de kiesmannen van de vijftig staten wie heeft gewonnen. Een meerderheid is nodig. Het totale aantal kiesmannen is gelijk aan het aantal Afgevaardigden in het Huis plus het aantal Senatoren in de Senaat: 435 Afgevaardigden plus 100 Senatoren plus drie kiesmannen voor Washington DC (heeft een niet stemmende Afgevaardigde maar wel kiesmannen)= 538 kiesmannen zijn er te verdelen. Wie er 270 haalt, heeft gewonnen. 
Klik hier voor de verdeling. 
Iedere staat heeft zoveel kiesmannen als hij Afgevaardigden en senatoren heeft: Montana 3, Californië 54. De kandidaten concentreren zich dan ook op staten en niet op landelijke percentages als ze hun strategie bepalen. Er zijn een aantal vrij grote zekerheden, namelijk dat een Democraat Californië haalt en een Republikein dus zonder die staat zal moeten kunnen winnen. Nu komen de Mountain States, conservatieve, westelijke, plattelandsstaten bijna altijd bij de Republikeinen terecht, terwijl de kuststaten meestal zwaar Democratische leunen. Vroeger was het Zuiden geheid Democratisch, tegenwoordig is het waarschijnlijk Republikeins. Florida kan beide kanten opgaan. Maar het is in de oude industriestaten in het Midden Westen waar de strijd beslist wordt: Illinois, Ohio, Indiana, Pennsylvania, Michigan. Het loont dus om op te letten op de kiesmannen en wat minder aandacht te besteden aan de stemmenpercentages. Als in 1968 Ricard Nixon Californië niet had gehaald, dan had hij niet kunnen winnen. En in 1960 waren een paar duizend stemmen in Illinois en Texas voldoende om de zaak naar Kennedy te laten overhellen (fraude is nooit bewezen). 

Dominante rol New York

 Wie de meeste kiesmannen heeft die wint, niet wie de meeste stemmen heeft, al is dat meestal dezelfde persoon. Meestal, maar niet altijd. Grover Cleveland verloor in 1888 van Benjamin Harrison, hoewel hij 100.000 stemmen meer had. Het probleem was dat hij de staat New York verloor, toentertijd de belangrijkste staat met de meeste kiesmannen. Wie New York verloor, kon moeilijk winnen. Zo won Cleveland in 1884 New York en daarmee de hoofdprijs. In 1888 verloor hij en in 1892 won hij weer kantje boord New York. In 1848 had niet Zachary Taylor maar Lewis Cass gewonnen als niet ex-president Martin Van Buren in zijn eigen staat 28 procent had gehaald, waardoor Taylor daar de kiesmannen opstreek. Kortom, het kan raar uitpakken. 

 Huis van Afgevaardigden  

De opstellers van de Grondwet hadden verwacht dat het Huis van Afgevaardigden vaker wel dan niet de uiteindelijke beslissing zou nemen in de presidentsverkiezingen. In de praktijk is het pas twee keer gebeurd, in 1801 en 1825. In 1801 konden de kiesmannen nog twee stemmen uitbrengen en door een foutje in de regie kreeg Thomas Jefferson er daardoor evenveel als zijn running mate Aaron Burr. Het Huis besliste voor Jefferson maar het had evengoed anders kunnen uitpakken. Deze regel werd in 1804 in de Grondwet veranderd. In 1825 werd John Quincy Adams president, hoewel Andrew Jackson de meeste stemmen én de meeste kiesmannen had gehaald. Jackson had alleen geen meerderheid in het kiescollege en de andere resterende kandidaat gaf zijn steun aan Adams, waardoor die in het Huis won (de corrupt bargain noemden Jackson aanhangers het). Ook in 1876 ontbrak het aan een meerheid maar dat kwam omdat een aantal kiesmannen omstreden was. De zaak liep behoorlijk uit de hand. Het leek erop dat Democraat Samuel Tilden de meerderheid had gehaald maar de Republikeinen domineerden drie zuidelijke staten zozeer (in de naweëen van de Burgeroorlog) dat ze de kiesmannen wisten te veranderen, waardoor Hayes met één stem verschil won. Er werd een deal gemaakt, waardoor Hayes onomstreden president werd en de Democraten dingen terugkregen in het Zuiden die ze belangrijk vonden. 

Presidenten met minder dan vijftig procent van de stemmen:

Presidenten met het hoogste percentage stemmen in de twintigste eeuw:

Presidenten met het hoogste aantal kiesmannen (minstens 450 is een landslide).

Klik hier voor presidenten met minder dan 50 %

Kik hier voor presidenten met hoogste percentage

Klik hier voor presidenten met hoogste aantal kiesmannen

Terug naar openingspagina