John McCain werd in 1936 geboren in Panama, als zoon van een Amerikaanse admiraal (hij wordt 72 op 29 augustus, tijdens de Republikeinse conventie). Zijn familie heeft een lange traditie in de marine. McCain zelf ging naar Annapolis, de Naval Academy, waar hij vooral de beest uithing en vrijwel als laatste eindigde in zijn klas.
Hij werd vliegenier bij de marine en voerde bombardementsvluchten uit boven Noord Vietnam. Ook als officier deed hij een reputatie op van lastpak, maar ook van iemand die moedig was en karaktervast. In oktober 1967 werd hij neergeschoten in de buurt van Hanoi. Bij het neerkomen van zijn schietstoel liep hij verwondingen op die door slechte behandeling van de Noordvietnamezen tot blijvende problemen leidden, zodat hij onder meer zijn armen niet boven schouderhoogte kan optillen.
McCain geldt als een authentiek oorlogsheld. Hij bleef vijf jaar zitten in het Hanoï Hilton, de gevangenis van de Noordvietnamezen, een groot deel van de tijd in isolement. Toen de Vietnamezen door hadden dat hij de zoon was van een admiraal, wilden ze hem eerder vrij laten om een pr coup te scoren. De code onder krijgsgevangenen was echter: first in, first out, en McCain wilde op zijn beurt wachten. Waarom de Vietnamezen hem niet toch met veel fanfare vrijlieten, is onduidelijk. McCain bleef gevangen tot maart 1973, toen de Amerikaanse betrokkenheid bij de oorlog afgelopen was. Deze episode is een van de redenen dat McCain zich, anders dan de regering Bush/Cheney, een tegenstander toonde van martelen.
Na vijf jaar kwam McCain terug in de VS. Hij verhuisde naar Arizona – als kind van militairen had hij niet echt een thuishaven. Het kostte hem enige tijd om zijn leven op de rails te krijgen. Hij scheidde van zijn vrouw en trouwde met Cindy Hensely, erfgename van een aanzienlijk kapitaal in de distributie van bier.
McCain werd assistent van de senaat in Washington en kreeg de smaak te pakken. In 1982 werd hij gekozen tot Afgevaardigde, in 1986 werd hij senator. In zijn twintig jaar in de senaat bouwde McCain een reputatie op als een maverick, een vrijdenkende, onafhankelijke Republikein die als het voor hem belangrijk was, standpunten innam die tegen de partij doctrine ingingen. Door zijn franke conversatie was McCain altijd uiterst populair bij de pers. Hij had ook een reputatie als een emotioneel persoon, met soms genante woede uitbarstingen. In de senaat hield hij zich vooral bezig met onderwerpen van buitenlandse politiek en nationale veiligheid. Hij was een graag geziene gast op NAVO bijeenkomsten.
In 2000 stelde McCain zich kandidaat voor het presidentschap. Hij won overweldigend in New Hampshire maar werd vervolgens in South Carolina en Michigan met een smerige campagne van de Bush-mensen onderuit gehaald. Zijn nederlaag verbitterde McCain en het duurde lang tot de relatie met Bush hersteld was (totdat het voor McCain in een volgende poging nuttig en relevant leek om die relatie te hebben). McCain stemde in 2001 tegen de Bush belastingverlagingen voor de rijken, maar zoals we hieronder zullen zien was hij vanaf 9/11 een sterk voorstander van de buitenlandse politiek van Bush. Niettemin was hij eerder dan de regering in staat om te zien dat het in Irak niet goed ging en McCain maakte zichzelf een zegsman van de surge, het sturen van 35.000 extra troepen naar Irak.
Ervaring?
Een van de punten die McCain in zijn campagne maakt, is zijn geweldige ervaring. Waarom niet, zou je zeggen, maar de vraag is hoeveel ervaring twintig jaar in de senaat iemand geeft. Senatoren zijn vooral er goed in het zichzelf belangrijk vinden en daarover praten en McCain is geen uitzondering. In elk geval werd de ervaring van McCain in de zomer van 2008 in twijfel getrokken door ex-generaal Wesley Clark, een Democraat. Die zei wat veel mensen dachten, namelijk dat het neergeschoten worden en vijf jaar in gevangenschap zitten nou niet direct de soort ervaring is waarop je als president zou moeten kunnen bogen. Inderdaad heeft McCain nooit grote bureaucratieën geleid tijdens zijn militaire carrière. Integendeel, hij verzeilde al snel in de politiek en koos – als militair kind had hij geen echt thuisland – voor een basis in Arizona, waar zijn ervaring redelijk aansloot op het denken en dat in die jaren gold als groeistaat met mogelijkheden. Clark kreeg veel kritiek op zijn opmerkingen maar hij had een punt. McCains ervaring is de ervaring van een senator die dertig jaar met militaire en internationale onderwerpen bezig is geweest – niet zonder nut, maar beperkt.
Keating schandaal
Als senator van Arizona raakte hij in de jaren tachtig verzeild in het Keating Five schandaal. Vijf senatoren hadden mijnheer Keating, die het Savings and Loan systeem had opgelicht (een van de grote schandalen onder de regering Reagan die de belastingbetaler miljarden hebben gekost), de hand boven het hoofd gehouden. McCain was niet de ergste zondaar maar hij kreeg wel een flinke dreun. Sindsdien verzet McCain zich tegen lobbyisten en al te duidelijke belangbehartigingspolitiek. Een van de perceptieproblemen van zijn campagne is dat die niettemin wordt geleid door mensen die al jaren hun goed belegde brood verdienen als lobbyisten. Zo is campagneleider Black lobbyist voor Columbia en adviseerde Randy Scheunemann, de nationale veiligheid neocon, Georgië – wat de reacties op de oorlog in Georgië misschien in een raar daglicht plaatst.
Sowieso heeft McCains reputatie als dwarsligger een originele denker wat te lijden gehad onder de campagne. McCain maakte opvallende politieke draaien. Zo probeerde hij de christelijk rechtse Republikeinse achterban te bereiken door ferme standpunten over abortus en andere hete hangijzers voor deze groep. Dat was nieuw voor hem. Voordien had hij deze groepen met enig dédain behandelt. Zelfs nu McCain de nominatie heeft, ziet christelijk rechts in hem geen zielsverwant.
Ook besloot McCain dat de belastingverlagingen voor de rijken, waar hij in 2001 tegen had gestemd, toch een goed idee waren. De Bush belasting uitdeling loopt in 2010 af maar McCain is nu een voorstander van verlenging. McCain zorgde in 2006 in de senaat nog voor een werkbaar compromis om de blokkade van rechters te voorkomen. In de verkiezingsstrijd heeft hij beloofd om alleen uiterst conservatieve rechters te benoemen.
Zijn reputatie heeft de afgelopen maanden enige schade ondervonden. Om de verkiezingen te winnen, heeft McCain een aantal van zijn kenmerkende standpunten verzwakt of verworpen. Zo is hij nu een voorstander van de Bush-belastingverlagingen voor de rijken, terwijl hij in 2001 nog tegenstemde – op nog steeds goede gronden. Hij heeft zich ook bekeerd tot de neoconservatieve buitenlandse politiek (zie hieronder) en heeft de campagnetechnieken en tacktieken van de Bush Republikeinen overgenomen, ondanks een toezegging de campagne schoon te zullen houden.
Slecht management
McCain heeft geen geweldige reputatie voor management. Zijn campagne in 2000 voor het presidentschap werd door de Bush-mensen opgeblazen zonder dat hij er veel aan kon doen. In de zomer van 2007 leek zijn huidige campagne, toen nog voor de Republikeinse nominatie, op sterven na dood. De reden was invechten, slechte organisatie, te veel geld uitgeven en gebrek aan een boodschap. Dat hij terugkwam was te danken aan zijn doorzettingsvermogen en zijn goede fortuin. De evangelische Mike Huckabee ondermijnde Mitt Romney die waarschijnlijk meer kans op de nominatie gehad zou hebben. Zonder in erg veel plaatsen meer dan 45 procent te scoren, behaalde McCain de nominatie. Het enthousiasme over zijn kandidatuur binnen de Republikeinse Partij is niet groot.
Sinds McCain begin van de zomer een Bush-assistent in huurde om zijn campagne te stroomlijnen, gaat het een stuk beter. De kandidaat wordt niet meer in lastige omgevingen geplaatst en is boodschapvaster dan tevoren. Het voorlezen van een toespraak blijft een probleem.
Buitenlandse politiek
McCain verweet de regering Johnson in Vietnam gestopt te zijn met de bombardementen en hij prees de regering Nixon voor het druk zetten op Noord Vietnam om krijgsgevangenen zoals hijzelf vrij te krijgen. Dit standpunt is geen gemeengoed in Amerika, zelfs niet in militaire kringen. Veel mensen denken dat de regering Nixon de oorlog nodeloos verlengde tot in 1972 en dat regering Johnson escaleerde zonder te weten waar de oorlog heen ging. Critici zullen zeggen dat dit dezelfde fout is die de regering Bush maakte toen ze Irak binnenviel, een actie die van harte werd ondersteund door McCain – sterker: hij riep al meteen na 9/11 op tot een aanval op Saddam. Daarmee keerde hij zich af van wat sinds de eerste Golfoorlog de Powell-doctrine heet: je zet de Amerikaanse militairen alleen maar in als je een wel omschreven doel hebt, alle middelen, de steun van de bevolking en een exit strategie. In de aanloop naar de oorlog in Irak was McCain een van degenen die de regering Bush toejuichten. Een aantal van McCains lofuitingen voor vice president Cheney en minister van Defensie Rumsfeld zal hij niet graag terugzien.
McCain was wel een van de eerste critici in de loop van 2004 en 2005 op de incompetentie waarmee de oorlog werd gevochten. Niettemin liet hij zich meeslepen in het goed-nieuws verhaal van de regering Bush. Zo bezocht hij Bagdad, liep rond op een markt in kogelvrij vest en omringd door mariniers en verklaarde het volkomen veilig – opnieuw een filmpje waarin hij niet zal willen worden herinnerd.
Vrij vroeg in de oorlog onderkende McCain dat er te weinig Amerikaanse militairen in Irak waren. Dat hij vanaf 2006 zich aansloot bij de oproep tot de ‘surge’, het sturen van 35.000 extra militairen naar Irak, was daarom niet verrassend. Hij toonde zich een van de pleitbezorgers van die versterking in een periode waarin de Democraten in het congres pleitten voor het beginnen met de afbouw. Of de surge als succes op zich kan staan, wordt door velen betwijfeld. Het succes ervan in Irak hing mede samen met een deal die de Amerikanen maakten met de Sunni’s die genoeg hadden van de Al Qaida mensen in Irak en ook met de druk van het Democratisch geworden congres in 2006, dat Irak en de regering Malaki dwong serieuzer werk te maken van de politieke voorwaarden die aan de surge waren verbonden.
McCain heeft zijn steun voor de surge consequent gebruikt in de campagne dit jaar. Hij verwijt Obama er niet voor gestemd te hebben en stelt dat zelfs na het succes, Obama niet wilde toegeven dat de surge daarvoor verantwoordelijk was. Aan de andere kant heeft McCain Obama’s tijdfasering voor terugtrekking uit Irak moeten overnemen. Waren er eerst filmpjes waarin McCain riep dat Amerika tien, honderd of zelfs duizend jaar in Irak zou blijven, nu heeft hij zelf 2013 als termijn aangegeven, wat niet zoveel verschilt van Obama. Ook de regering Malaki heeft McCain strikte standpunt, namelijk dat de oorlog gewonnen moet worden (zonder dat overigens te definiëren), ondermijnd door zich bij Obama’s bezoek aan Irak achter diens tijdschema (zestien maanden) te scharen.
Maverick?
Een van de redenen dat McCain een reputatie heeft als maverick, een onafhankelijke denker, is dat hij voor 2000, voordat hij nadacht over het presidentschap, zich vaak keerde tegen Amerikaanse interventies waarvoor de steun bij de bevolking van de VS minimaal of afwezig was. Dit was een van de lessen die hij zei geleerd te hebben van Vietnam. Na 2000 sprak hij meer in termen van het laten zien van Amerikaanse macht – ‘power projection’ in vaktermen. Hij vond ook dat Amerika een morele verplichting had om op te treden, met name na het debacle in Sebrenica.
Midden jaren negentig, toen het idee van Amerika als enige grootmacht op zijn top was, werd hij gegrepen door het conservatieve denken dat Amerika als ‘grootmacht’ (het idee van ‘national greatness’) een verantwoordelijkheid met de wereld. Dit door William Kristol en David Brooks gepromote idee, ook onderstreept door de conservatieve nationalist Charles Krauthammer, leidde uiteindelijk tot de neoconservatieve agenda. Hoewel McCain zichzelf nooit neoconservatief genoemd heeft en tot 2006 afstand bewaarde, heeft hij in zijn huidige campagne een flink aantal neoconservatieven opgenomen (zij het in eerste instantie mensen van de tweede signatuur, zoals zijn topadviseur Scheunemann, omdat de eerste garde als mislukt is afgevoerd – Scheunemann is degene die ‘rogue state rollback’ als terminologie heeft geïntroduceerd, het geeft een idee). Ook Robert Kagan, de schrijver die Europa als Venus indeelde en Amerika las Mars, hoort bij zijn campagne. McCain schijnt dol te zijn op Kagans nieuwe boek The Return of History, waarin hij zonder afstand te nemen van zijn neocon agressieve agenda een meer multipolaire wereld voorziet (geen visionaire gedachte daar, alleen acht jaar te laat) waarin Amerika de macht moet delen met landen als China, Rusland en de EU. Geen bijster originele of aparte gedachte, al zou Kagan hem acht jaar geleden hebben verworpen, maar McCain koppelt er een strijd tussen autoritaire en democratische regimes aan vast. In een speech in het Hoover Institute, voorjaar 2008, paste hij de strijd tegen radicale islamisten in dat kader. Zo komt hij tot zijn League of Democratic Nations. Dit is een plot om de VN te ondermijnen en bovendien uiterst onpraktisch. Waar passen bondgenoten Egypte, Saudi Arabië en andere minder frisse landen in dit patroon? Bovendien kun je niet zeggen dat autoritaire regimes zoals China Duitsland of Frankrijk bedreigen, of zelfs de VS. In de New Republic noemde John Judis het McCain’s Koude Oorlog en hij schatte het in als een zichzelf vervullende profetie. Door de wereld zo te splijten in democratische en autoritaire landen schept hij een tegenstelling die er vaak niet is.
Bush III
Het is niet helemaal duidelijk in hoeverre McCain afstand neemt van de agenda van George W. Bush die uit die neoconservatieve denken voortvloeide. Maar zijn assistenten zouden zeggen dat McCain havikachtige reactie op de oorlog in Georgië, past in dit denken. Zijn voorstel om vredestroepen naar Osetië te sturen was totaal onrealistisch maar kan hij wel onder die vlag opvoeren. McCains scherpe reactie (die overigens door Bush werd gevolgd) geeft aan dat in deze visie elk gedrag van de Russen als een wereldcrisis wordt opgevat en dat dan ook wordt. Een eerlijke afweging van de Russische belangen en zorgen, bijvoorbeeld door de NAVO uitbreidingen, kan niet plaatsvinden omdat de bedoeldingen van de NAVO en de VS per definitie goed zijn. McCain is zelfs zover gegaan om de raketschilden in Polen en Tsjechië niet, zoals het officieel heet, als bescherming tegen Iran te beschouwen maar ook als bescherming tegen Rusland. Dat is een provocatie. Net als Bush, zegt Judis in het NR artikel, heeft McCain een gepersonaliseerde visie op buitenlandse leiders. Hij heeft Putin in de ogen gekeken, zegt McCain, en hij ziet enkel: K…G…B. Dat helpt niet om een nuchtere analyse te maken of een relatie op te bouwen. Het is wel een neoconservatieve neiging om de wereld in goed en kwaad te verdelen.
In een aantal toespraken heeft McCain zich achter de ‘roll back’ strategie geschaard die de regering Bush in elk geval verbaal hanteerde. Dat verklaart zijn onwil om überhaupt met Iran te praten, een diplomatieke opening die hij Obama verwijt. Iran van zijn kant verwacht weinig van iemand die net als de regering Bush in elk geval informeel, zijn regering omver wil werpen.
McCain had in de jaren negentig een reputatie als een ‘loose canon’ die in de opwinding van een moment wel eens dingen kon doen die minder goed doordacht waren. Zijn reacties op 9/11, toen hij herhaaldelijk op televisie werd gevraagd, wijzen die kant op. Dat was ook de tijd dat hij het leiderschap van president Bush ‘magnifiek’ noemde en diens team het sterkste ‘dat ooit bijeen gebracht is’. Weinig mensen zouden dat nu nog zeggen van Rice, Rumsfeld, Cheney en Tenet. Tijdens de antrax aanvallen in oktober 2001 legde hij een link met Irak en zelfs Rusland (de brieven werden rondgestuurd door iemand in een Amerikaans laboratorium, zo ontdekte de FBI later). Op 29 oktober 2001 verklaarde McCain zich ook een fan van de visie van agressieve neoconservatieven dat er een ontmoeting in Praag was geweest tussen agenten van Irak en de mensen die de aanval van 9/11 hadden uitgevoerd. Deze droomtheorie die vice president Cheney jarenlang heeft gebruikt om 9/11 te koppelen aan Irak en Saddam, is nooit door enig bewijs ondersteund en wordt nu algemeen als een bewuste misleiding gezien.
Temperament of woedeaanvallen?
McCain staat in de senaat bekend om zijn woedeaanvallen. Gegeven zijn persoonlijke visie op buitenlandse politiek, de zekerheid dat er crises zullen ontstaan en zijn neiging tot die woede, doet dat het ergste vrezen. Of in elk geval is het niet erg behulpzaam. Als je luid roept dat je weigert de naam van de leider van Iran te leren uitspreken omdat je hem een vreselijk figuur vindt, dan valt er op dat terrein weinig verstandigs te verwachten. Dan wordt regime change de enige manier om buitenlandse politiek uit te voeren. In Irak hebben we gezien hoe dat werkt. Veel Europeanen denken dat onder McCain de confrontatie politiek van de regering Bush zal worden verlaten. Dat staat nog maar te bezien als je naar het record van McCain kijkt, de afgelopen jaren. |
Hoofdstukken
Marineman
Ervaring?
Keating schandaal
Slecht management
Buitenlandse politiek
Maverick?
Bush III
Temperament of woedeaanvallen? |
Herziene uitgave 
