Veel gestelde vragen

Een vraag? mail elections@amerika.nl en we proberen het antwoord op de site te zetten.

Wat gebeurt er als een president-elect en de vice-president elect het leven laten voordat ze zijn ingezworen?

Dat hangt ervan af wanneer het gebeurt. Stel dat George W. Bush en Dick Cheney in 2000 tijdens een Texaanse tornado die de ranch van Bush verwoestte, zouden zijn omgekomen - voordat het college van kiesmannen bij elkaar was gekomen? Ik laat hier even buiten beschouwing dat in 2000 er tot in december werd gebakkeleid over de kiesmannen van Florida. U moet weten dat de kiesmannen volgens de Grondwet op 6 januari van 2001 bijeen zouden komen.

Theoretisch is het college van kiesmannen een onafhankelijk orgaan dat kan doen wat het wil. In de praktijk zijn de kiesmannen die het resultaat van hun staat vertegenwoordigen meestal partijmannetjes en partijvrouwtjes die keurig doen wat hun partij zegt. Niet altijd trouwens, want in 1989 stemde één Democratische kiesman niet op Michael Dukakis, de officiële kandidaat, maar op Lloyd Bentsen, de kandidaat voor vice-president. U kunt er van op aan dat deze kiesman de volgende keer niet meer op de lijst stond.

Maar goed, stel die kiesmannen komen in Washington bijeen en stellen vast dat er alleen nog maar dode elects zijn. Wat dan? Het is ooit gebeurd. In 1872 verloor de Democratische kandidaat, Horace Greeley, van Ulysses Grant. Voordat het Electoral College bijeen kwam, viel Greeley om. De Democratische kiesmannen hadden dus niemand om op te stemmen, zij het dat dit er niet toe deed aangezien ze toch in de minderheid waren en Grant dus gewoon president werd. Ze kozen dus voor wie ze maar wilden, waardoor het resultaat in 1872 naar vier nu totaal vergeten politici ging. Alleen drie kiesmannen uit Georgia hielden stug vol (in sommige staten is het een goede traditie om de doden te laten stemmen, misschien dat ze daardoor in verwarring waren) maar het Congres, dat het resultaat van het Electoral College moet bevestigen, weigerde die stemmen mee te tellen.

Maar nu als de winnaars doodgaan. Er is geen officiële regeling voor maar u mag aannemen dat de Republikeinse Partij dan een vervanger naar voren hadden geschoven die de kiesmannen als keurige partijbonsjes, waarschijnlijk hadden gesteund. Of beter gezegd, de partij zou eindeloos hebben moeten onderhandelen om zeker te weten dat een meerderheid van de kiesmannen die kandidaat zou steunen.

Als George W. na de bijeenkomst van de kiesmannen het tijdelijke met het eeuwige had verwisseld, dan was Cheney gewoon geïnaugureerd op 20 januari 2001, volgens de regels van het 20 ste amendement op de Grondwet. Datzelfde amendement voorziet in de mogelijkheid voor het Congres om een wet te maken die iets doet als geen van beide gekozenen 'qualified' zijn, waarbij valt te betogen dat overlijden als niet kwalificeren geldt. Maar die wet is er niet.

Dan zou de officiële overgangsregeling gelden en zou de volgende functionaris, namelijk de Speaker van het Huis van Afgevaardigden, Dennis Hastert, president zijn geworden. Gelukkig voor de stabiliteit was dat ook een Republikein, anders had je natuurlijk de poppen aan het dansen. Als Hastert ook in de tornado was gebleven dan was er, zo mag je aannemen, een nieuwe speaker gekozen, zodat het probleem daar opgelost zou zijn.

Rest nog één probleem. De uitgaande president wordt automatisch om 12.00 u des middags van de 20 ste januari van zijn ambt verlost. Wat als er dan niet een opvolger wordt geïnaugureerd? Eh, dan is er geen president.

Er is een historisch geval van een brave man die één dag niet-president was van de Verenigde Staten. Volgens de toen geldende regels verliep om middernacht van 3 maart 1849 het presidentschap van James Polk (1845-1849). Diens opvolger, Zachary Taylor, weigerde echter om te worden ingezworen op de dag des heren en stelde de ceremonie uit tot maandag 5 maart 1849. Officieel was er dus op 4 maart 1849 niemand president van de Verenigde Staten.

Of toch wel? David Rice Atchinson, op dat moment de president pro tempore van de Senaat en volgens de toen geldende regels de eerste opvolger bij ontbreken van twee gekozenen, zou het presidentschap hebben kunnen claimen. Maar hij werd nooit ingezworen, deed niets presidentieels en niemand weet echt zeker of hij nu ooit president was of niet.

Met alle regelmaat van de machtsoverdrachten in de VS is het sowieso nog steeds een potentieel probleem wat er in het vacuüm van nog-niet-geinaugureerd zijn gebeurt. Lyndon Johnson had in 1963 volgens sommige de smakeloosheid om minder dan een uur nadat John F. Kennedy was doodverklaard, in aanwezigheid van de bloedbesmeurde Jacky, zich in het vliegtuig te laten inaugureren. Maar hij had goede redenen om haast te hebben. Het was de Koude Oorlog, ze wisten niet wie de aanslag had gepleegd en Johnson wilde onmiddellijk duidelijk maken dat er geen presidentloos tijdperk bestond. Ook Calvin Coolidge liet zich onmiddellijk na het doodsbericht van Warren Harding in 1923 inaugureren. Hij deed het thuis, in Vermont, op de boerderij en vroeg zijn vader, die lokaal rechter was, de eed af te nemen.

Een situatie dat een vice president een overleden president opvolgt en dan verder regeert zonder vice president, kan nu niet lang meer duren. In 1945 deed Harry Truman dat nog, gedurende meer dan drie jaar, en in 1963 maakte Lyndon Johnson zijn termijn vol zonder vp, maar daarna is het 22 ste amendement aangenomen dat door het Congres een opvolger laat benoemen (Gerald Ford was de eerste en enige die dat tot nu toe overkwam).

Maar er is altijd verwarring. Toen Ronald Reagan in 1981 werd neergeschoten en in kritieke toestand op de operatietafel lag en vice president George H.W. Bush nog onderweg was naar Washington, riep Alexander Haig, toen minister van Buitenlandse Zaken, dat hij het nu voor het zeggen had in het Witte Huis. Haigs inspiratie was dezelfde als die Johnson in 1963 haast gaf, maar de voorstelling van de arrogante generaal viel niet in goede aarde. Het verklaart ook waarom op en na 9/11 er zo panisch gedaan werd over het gescheiden houden van president Bush en vice-president Cheney. De laatste zou Bush hebben geadviseerd om uit Washington weg te blijven, juist omdat hij niet wist wat er nog aan verdere aanvallen kon komen. Hoewel het toen zeer werd bekritiseerd, vooral door Bush haters, lijkt dat achteraf gezien, verstandig beleid.

Zijn de verkiezingen van 2000 niet gestolen? Al Gore had toch meer stemmen dan George W. Bush?

Onzin. Er zijn mensen die dit blijven volhouden (zoals columnist Bart Tromp), maar ze hebben het bij het verkeerde eind. Het Amerikaanse systeem werkt met kiesmannen, waardoor iedere staat in feite zijn eigen kleine verkiezing houdt, die bepaalt wie van de kandidaten de kiesmannen krijgt. Na de beslissing van het Supreme Court dat er niet geherteld hoefde te worden in Florida, had Bush de meeste kiesmannen. Als iemand heeft gestolen dan is het het Supreme Court, maar volgens ons had Gore sowieso verkeerd gegokt door in slechts drie veelbelovende kiesdistricten hertelling te vragen en niet in de hele staat Florida. Of hij dan wel de benodigde stemmen bijeen had gesprokkeld, blijft een open vraag. Volgens de meeste onderzoeken niet. In elk geval kon hij nu verdacht worden van het pogen het systeem naar zijn hand te zetten. Bush deed dat natuurlijk ook, maar hij (of beter gezegd, hun juristen) deden dat beter. En als Gore gewoon West Virginia of Tennessee had gewonnen, dan was dit allemaal niet nodig geweest.

Dat Gore meer stemmen had, is volstrekt irrelevant (dit gebeurde overigens ook in 1888, toen Cleveland verloor van Harrisson). Stemmen tellen in het Amerikaanse systeem niet op landelijk niveau. Daar moet je dus ook niet meer naar kijken. Stel dat landelijke stemmen wél zouden gelden, dan zouden mensen ander stemgedrag hebben vertoond en zou alles dus anders worden. In Montana bijvoorbeeld (altijd Republikeins) loont het nauwelijks om naar de stembus te gaan als Democraat, net zomin als het in Californië niet loonde voor een Republikein (althans in de presidentsverkiezingen). Was dat anders geweest, dan zouden de aantallen ook heel anders uitgevallen zijn. Het is dus onzin om naar die aantallen te kijken en alleen onwillige of onkundige mensen houden dit vol (vreemd genoeg valt Bart Tromp in die categorie).

Tenslotte zijn er nog wijsneuzen die de stemmen optellen van de kandidaten die niet gekozen zijn en dan roepen dat er een meerderheid voor deze of gene was. Dus: Bush is een minderheidspresident, want Gore en Nader samen hadden veel meer stemmen. Zo lust ik er nog wel een paar. Bill Clinton won in 1992 met 42 procent van de stemmen, terwijl Bush (37) en Perot (20) samen er 57 hadden. Het land wilde Clinton dus helemaal niet! Pech gehad. In 1996 hechtte Clinton er erg aan om meer dan vijftig procent te halen. Nee hoor, weer mis. Hij haalde maar 49 procent. Dus als Bush-haters met dit soort cijfers aankomen, kunt u ze gerust om de oren slaan.

Klik hier voor een artikel waarom het systeem met kiesmannen zo gek nog niet is.

Waarom begreep in Nederland op 7 november 2000 niemand waarom de helft van de Amerikanen op George Bush had gestemd?

Omdat de Nederlandse lezers en kijkers een jaar lang gevoerd waren met artikelen en reportages die enkel vertelden hoe dom, doortrapt en vreselijk Bush was. Omdat Clinton hier in veel hoger ere werd gehouden dan in de VS (wij vinden sexual harassment niet zo erg als de betreffende baas maar een progressieve Democraat is). Omdat geen pogingen werden gedaan uit te leggen waar het om gaat bij Amerikaanse verkiezingen, namelijk niet om programma's en ideologie maar om vertrouwen en bijgevolg de campagne van beide kandidaten verkeerd gelezen werden. Zo komen verrassingen tot stand.

Hoe kan het dat Al Gore verloor?

Met een economie op volle toeren (toen nog), overal vrede, acht jaar ervaring als vp en een volle kas zou hij gemakkelijk hebben moeten winnen. Lees de van dag tot dag verslagen van 2000 erop na waarom Gore zich een allerbelabberste kandidaat toonde. En ja, hij verloor door de schaduw van Clinton. Hij durfde zich nooit te distanciëren van zijn promiscuë en liegende baas en dat werd hem kwalijk genomen. Niet zo gek, als je erover nadenkt. Geheel los daarvan liet de campagne zien dat hij nogal aarzelde, twijfelde en niet goed wist waar hij nou eigenlijk voor stond, of in elk geval dat niet wist over te brengen.

Waarom zijn de eerste voorverkiezingen in Iowa en New Hampshire?

Beide staten hebben in de wet (hun eigen staatswetten) laten vastleggen dat ze de eerste caucus respectievelijk voorverkiezingen hebben. Maar het is vooral een kwestie van traditie, die de partijen respecteren. 

Waarom scoren derde partijen zo slecht in Amerika?

De beide grote partijen hebben het systeem zo in elkaar gezet dat het voor derde partijen sowieso erg moeilijk is om mee te doen, laat staan te winnen. Zo moest Ross Perot in 1992 zelfs rechtszaken voeren voordat hij op het stembiljet in New York kon.
In het algemeen is het systeem van kiesmannen moeilijk voor derde partijkandidaten. Een regionale electorale basis is niet voldoende, zoals George Wallace in 1968 bewees, maar als je landelijk goed gespreid zit, levert dat niet altijd kiesmannen op omdat je in iedere staat te kort komt (zie Eugene Debbs in 1908 en 1916, en Ross Perot in 1992). Perot haalde zelfs met 20 procent van de stemmen nergens een kiesman.

Gestelde vragen:

Wat als de president elect en de vice president elect voor de inauguratie het leven laten?

Had Gore niet eigenlijk de verkiezingen van 2000 gewonnen?

Wist Nederland wat er gebeurde in 2000?

Waarom verloor Gore eigenlijk, met alle indicatoren positief?

Waarom zijn er geen derde partijen in Amerika?

Waarom zijn de voorverkiezingen altijd eerst in Iowa en New Hampshire

Terug naar opening