VISITCANADA.NL

Reis Toronto - Montreal - New York - Philadelphia en terug via Niagara Falls

Twee kanten dezelfde medaille

Door Frans Verhagen

Men zegt wel dat Toronto het New York is van Canada en Montréal het Parijs van Noord-Amerika. New York zelf is natuurlijk onvergelijkbaar en dat geldt in belangrijke mate ook voor Washington DC, niet alleen de hoofstad van de Verenigde Staten maar ook van de wereld. Een reis met deze vier steden als hoekpunten omsluit een van de mooiste en historisch gezien meest interessante gebieden van de Nieuwe Wereld. Toronto en Montréal tonen heel verschillende aspecten van Canada, terwijl New York en Washington twee gezichten laten zien van de Verenigde Staten. En om het af te ronden: buurlanden Canada en de Verenigde Staten lijken ontzettend veel op elkaar en toch, dat zult u merken: ze zijn totaal anders.

Natuurlijk, New York is met geen stad in de wereld te vergelijken en misschien is het onverstandig om zo naar Toronto te kijken. Toch biedt een bezoek aan beide steden de gelegenheid om de verschillen te ervaren tussen een land als Canada en de Verenigde Staten. Toronto ontbreekt het niet aan de energie die zijn grote buur zo fascinerend maakt, is etnische en raciaal minstens zo gemengd (hier denkt men niet na over multiculturalisme, men doet het gewoon - allemaal onder de Canadese banier). In Toronto zijn de bewoners tegelijk ruimdenkend en conservatief, burgerlijk en trendy, een wereldstad van plezierig formaat. 'Doe maar gewoon', dat is een motto dat Toronto op het lijf geschreven is.

De stad aan Lake Ontario, een van de vijf Grote Meren, heeft een waterfront dat jaloers stemt en dat behalve in de strenge winters van het Midden Westen bij uitstek de gelegenheid biedt om vanaf een terrasje van de stad te genieten. Dan ziet u vanzelf het baken dat hoog boven de rest van de stad uittoornt: de CN Tower, met zijn 553 meter de hoogste vrijstaande constructie in de wereld. U kunt wel zeventig kilometer ver zien, zowel naar de VS als naar het achterland van Canada. Maar u ziet ook hoe aangenaam down-to-earth de rest van Toronto eigenlijk is. Beneden zijn de Victoriaanse huizen, de Chinatown, de Italiaanse wijk en talloze andere ethische wijken, kenmerkend voor Toronto. Het is moeilijk om een aantrekkelijker opening te verzinnen voor een verblijf in Noord-Amerika dan de grootste stad van Canada.

De verrassing die u een paar dagen later wacht in Montréal is des te groter. Deze Franstalige stad (de grootste buiten Frankrijk) in Canada's Franstalige provincie Quebec, straalt een Europeesheid uit die elders op dit continent niet is te vinden. En toch is hij heel Canadees. U ontdekt dat de zegswijze 'In Montréal spreekt men Frans, denkt men Engels en leeft men Canadees' de spijker op de kop slaat. De Notre Dame Basiliek met zijn bebrandschilderde ramen is een neogothisch bouwwerk dat in 1829 werd voltooid. De gigantische klok in een van de twee hoge torens zou tot 25 kilometer ver te horen zijn. In de jaren dat de Franse taal en cultuur (en impliciet de katholieke cultuur) in Quebec werd onderdrukt, was dit een machtig symbool.

Ook het bedevaartsoort Oratoire Saint-Joseph met zijn enorme koepel, gelegen op een heuvel die uitkijkt over Montréal mag er zijn. Maar de hele stad is gevuld met restanten van de door Frankrijk gedomineerde geschiedenis, van de pleintjes met kinderhoofdjes tot het balkon waarop de Franse president in 1968 'Vive la Quebec Libre' riep en daarmee de nog steeds voortdurende roep om afscheiding van Canada in gang zette. Is uw Frans wat roestig? Geen probleem. Restaurants en winkels moeten u officieel in het Frans aanspreken maar Montréal is de tweetalige stad bij uitstek en men schakelt zo over (het Frans is soms trouwens moeilijk te volgen dankzij het sterke eigen accent).

De Fransen domineerden hier ooit deze kolonies - een fascinerende geschiedenis, waar eigenlijk weinig aandacht meer aan wordt besteed, althans buiten Quebec. En toch, ook nadat u de grens bent overgestoken en geen mens meer Frans spreekt, liggen daar toch nog steeds Lake Champlain en Point Au Roche State Park, namen die u herinneren aan het feit dat de Fransen hier ooit nadrukkelijk aanwezig waren. Verder naar het zuiden, dieper in de enorme staat New York, worden de tekenen duidelijker van die andere kolonisten en wereldreizigers die op dit continent hun opwachting maakten: de Nederlanders. Overigens lieten beide groepen kolonisten het gigantische park in het noordoosten van New York, Adirondacks State Park, letterlijk links liggen. Zoals u zult zien is dit beboste en wilde gebied groter dan de meeste nationale parken en minstens zo mooi. Enkel en alleen omdat het vanwege zijn historische bewoning en bebouwing niet voldoet aan de kwalificaties van een nationaal park, krijgt het niet die titel. Maar ach, misschien is dat wel beter: de meeste buitenlandse toeristen kennen dit mooie stukje New York niet.

Hudson Valley

Dat geldt ook voor de vallei van de Hudson, de rivier die vanaf de hoofstad van de staat, Albany, door een prachtige vallei loopt, door menig Amerikaans schilder in romantische tinten op het doek gezet (er is zelfs een hele school van schilders naar de Hudson Valley genoemd!). De vallei van de Hudson is mooi in alle jaargetijden maar de lente met zijn uitbottende en bloeiende bomen, en de herfst met zijn fameuze 'changing of the leaves' zijn zonder meer de beste seizoenen. Ruim gemeten hoort dit stukje New York eigenlijk bij New England, waar de kleurrijke herfsten befaamd zijn. Op de glooiende heuvels langs de rivier liggen verscheidene landhuizen van rijke Newyorkse magnaten, maar ook restanten van de Nederlandse boerderijen die hier oorspronkelijk stonden. Zo heet het buitenhuis van de Rockefellers nog steeds 'Kykuit', wat door de Amerikanen wordt verhaspeld tot 'kiekuut'.

In aangename stadjes zoals Rhinebeck is de historische erfenis van deze regio nog goed te zien, bijvoorbeeld in de Beekman Arms Inn, die zich erop beroemd de oudste herberg van de Verenigde Staten te zijn - sinds 1766. Het komt goed uit dat het restaurant ook een van de beste in de wijde omtrek is (misschien dat de Fransen hier toch meer hebben achtergelaten dan de Nederlanders). De Nederlandse kolonisten zijn hier nog nadrukkelijk aanwezig, zij het veelal generaties na hun komst. Zo ligt vlakbij Rhinebeck het landgoed Hyde Park, het familiehuis van Franklin D. Roosevelt, de 32^ste president van Amerika (meer bescheiden is de stad van de enige direct van Nederlanders afstammende 8^ste president, Martin van Buren, die in Kinderhook zijn thuisbasis had). U herinnert zich misschien de foto waarop president Clinton en president Boris Yeltsin in witte houten 'Adirondack chairs' zaten op een gazon, uitkijkend over de Hudson. Dat was in Hyde Park.

Net ten zuiden van Rhinebeck ligt de Vanderbilt Mansion, het 'optrekje' van de puissant rijke Newyorkse zakenman. Het massieve gebouw met 54 kamers werd in 1898 voltooid en moet de uitstraling hebben van een klassiek aristocratisch Europees huis. Meer een kasteel, zult u merken. De meest imponerende ruimte is de open hal met een gigantische open haard, waar de bezoekers met hun gastheer na de jacht konden opwarmen. Zeker als het mooi weer was, waren de uitzichten over de Hudson fabuleus - bijvoorbeeld naar de bergen aan de andere kant, de Catskills en de militaire academie van West Point, die hier aan overkant van de rivier ligt.

Als u van hieruit New York binnenrijdt, langs de gigantische George Washington Bridge over de Hudson, dan heeft u de overgang van het historische land rondom de stad veel natuurlijker gemaakt dan wanneer u direct op New York aanvliegt. Nu komt u van het mooie heuvelland geleidelijk aan in de buitenwijken van de stad en in minder dan geen tijd herinnert niets meer aan het golvende groende landschap dat u net achter u hebt gelaten. Over New York kunnen we kort zijn: het is een stad die zichzelf wel aan u voorstelt - nadere aanbeveling niet nodig!

Philadephia

Van de eerste hoofdstad van de Verenigde Staten - want dat was New York - reist u via de meest historische stad, Philadelphia, naar de huidige hoofdstad, Washington. Phildadelphia kan bogen op faam als plek waar zowel de Onafhankelijkheidsverklaring als de Grondwet werden opgesteld en de Verenigde Staten zijn huidige politieke vorm kreeg. Het hele gebied rondom de Independence Hall, de Liberty Bell en de beroemde historische plekken is één groot National Historic Park, ingebed in de mooie oude stukken van Philadelpia.

Vergeleken met Washington DC is het natuurlijk gestolde geschiedenis. Daar zetelt in het Witte Huis de huidige president en kunt op Capitol Hill het Amerikaanse parlement in actie zien. Langs de Mall, het langgerekte franse stijl wandelgebied dat beide gebouwen verbindt (Capitol Hill is het centrum van de stad, want het idee was dat het parlement de hoofdrol speelt), staan een aantal van de beste musea van de Verenigde Staten. En in het verlengde van de Mall liggen de grote Washingtonse monumenten: de obelisk van Washington, de rotunda van Jefferson, de Reflection Mirror met het Lincoln Memorial, waar in 1963 Marten Luther King zijn befaamde 'I have a dream' speech hield, en niet te vergeten het indrukwekkende Vietnam Memorial, de half in de grond verzonken marmeren tabletten met de namen van alle 57.000 Amerikanen in die donkere oorlog zijn gesneuveld.

Een monument van een andere oorlog is het slagveld van Gettysburg dat u na Washington aaandoet, op weg naar het noorden. De Burgeroorlog van 1861 tot 1865 was, zou je kunnen zeggen, de prijs die de Verenigde Staten moesten betalen om tot volle wasdom te komen. Gettysburg, in Pennsylvania, is het meest noordelijke slagveld van die oorlog waarin 600.000 Amerikanen het leven lieten. De Zuidelijken waren in 1863 diep in het Noorden binnengedrongen en als ze niet in Gettysburg een nederlaag hadden geleden, dan zou Amerika en de wereld er anders hebben uitgezien.

Die wijsheid, de wetenschap dat de Burgeroorlog een gruwelijke aaneenschakelijk van miserabele slagvelden was én de werkelijk prachtige toespraak die president Lincoln daar bij de inwijding van de militaire begraafplaats hield. Het was een korte toespraak, niet meer dan 220 woorden, voorbij voordat mensen goed en wel begonnen te luisteren. Maar de woorden waarin Lincoln samenvatte waarvoor die soldaten waren gesneuveld, wat de doelstelling van Amerika was: ze blijven 140 jaar later nog indrukwekkend in hun kracht én hun eenvoud.

Niemand kan Gettysburg bezoeken zonder onder de indruk te komen. Dat geldt ook van het indrukwekkende achterland van een grote staat als Pennsylvania. Hier komt u door een stuk Amerika dat maar weinig toeristen zien, langs de grote maar onbekende Susquehanna River, die u noordwaarts voert. Dit waren de wilde gebieden die de kolonisten moesten ontginnen, dit zijn nu de stadjes waar de gemiddelde Amerikaan woont. De westelijke tip van de staat New York sluit hier aan op Pennsylvania, niet ver van de Grote Meren en de grens met Canada. Daar, bij de stad Buffalo, loopt de verbinding tussen Lake Erie en Lake Ontario en daar valt het water ineens over een enorme breedte kletterend omlaag: Niagara Falls. Het zijn niet de grootste watervallen ter wereld, maar wel de beroemdste. De Niagara Falls zijn een van die natuurfenomenen die Amerika maken tot wat het is. Zo legt u na de grote steden en na de grootse geschiedenis weer de link met de grandioze natuur waarin dit alles tot stand kwam.

De grote vraag is hoe u na deze waaier aan ervaringen elders in Canada en in de Verenigde Staten nu aankijkt tegen Toronto, want daar aan lake Ontario, aan de Canadese kant, daar maaktu uiteindelijk de cirkel weer rond. Nu ziet u waarschijnlijk pas goed waar Canada zich onderscheidt van de Verenigde Staten, wat het ene land op het ene gebied zo aantrekkelijk maakt en het andere land op andere gebieden. Maar zullen bewoners van beide landen zeggen: hoe fantastisch dat we ze beide hier naast elkaar hebben liggen. Twee kanten van dezelfde flinkerende Noord-Amerikaanse medaille.