Impressions British Columbia

Wie in Port Angeles, in de Verenigde Staten, aan boord gaat van de veerboot naar Victoria, de hoofdstad van British Columbia, in Canada, ziet een bordje: 'In Canada zijn handguns niet toegestaan'. Het is meer dan simpelweg een waarschuwing, het geeft aan dat u een andere wereld betreedt. De frontier zonder handvuurwapens, zou het mogelijk zijn? Welkom in British Columbia.

Frans Verhagen

De stelling dat het land de mensen bepaalt en de mensen de samenleving, is nauwelijks revolutionair. Hoe gunstig zo'n combinatie van land, mensen en samenleving kan uitpakken bewijst de meest westelijke provincie van Canada. In het noorden en het zuiden omsloten door de Verenigde Staten, in het oosten afgegrendeld door de Rocky Mountains en in het westen nat omarmd door de Stille Oceaan, heeft deze uithoek altijd zijn eigen leven geleid. Dat gold al toen er 23.000 Indianen woonden en het is nog steeds zo.

British Columbia is met afstand de mooiste provincie van Canada. We smokkelen, want strikt genomen liggen de parken van de Rocky Mountains in de provincie Alberta. Maar alleen op de kaart. Want het is duidelijk dat wat oostelijk van de Rockies ligt, steden als Edmonton en Calgary, prairies met olieboeren en cowboys, sociaal en cultureel behoort tot een andere wereld. Stadjes als Banff en Jasper, in het hart van de gelijkgenaamde nationale parken in de Rockies, liggen op duizend meter hoogte, omringd door groen en zijn dus gewoon British Columbia en niet Alberta, wat de grenzentrekker ook zegt.

De eigenheid van British Columbia is fascinerend; tegelijk heel Brits en heel Pacific. Dat weerspiegelt de bevolkingssamenstelling: immigranten Groot Brittannië en uit Azië, vooral Hong Kong-Chinezen en Indiërs - niet toevallig ex-kolonies van de Britten. Hun 'Britsheid' wordt gemodereerd door de invloed van de grote zuiderbuur. Want al zet elke Canadees zich graag af tegen de VS, British Columbia heeft meer gemeen met de Amerikaanse Westcoast dan met het oosten van Canada. De vrije en onbezorgde manier van leven, de libertijnse instelling heeft wel iets van Californië, de gerichtheid op de natuur, de outdoors en de relaxte ongehaastheid doen denken aan Oregon en Washington. Maar dan zonder het narcisme en individualisme dat het leven bij de buren zijn onaangename kantjes geeft.

Historisch gezien is dat allemaal gemakkelijk te verklaren. Weliswaar trokken Engelsen en Amerikanen in 1846 de grens langs de 49^ste parallel maar al te praktisch was dat niet. Als een goudzoeker in 1865 een brief wilde sturen van Victoria naar Ottawa, had hij twee postzegels nodig: één van British Columbia en één van de VS, anders accepteerde het postkantoor van San Francisco hem niet. Want dat was de omweg die de post moest maken (en trouwens ook de goudzoekers, voorraden, schepen vol ongetrouwde vrouwen en wat al niet). Pas toen de spoorwegen in 1885 zich door de bergen heen hadden geploeterd - met hulp van de in de VS afgedankte Chinezen - ontstond er iets van een band met de rest van Canada. Nog steeds is er een sterk ressentiment tegen de rest van Canada, gevoed door de overtuiging genegeerd te worden. Zoals ze het in hoofdstad Victoria zeggen: 'Too much money in Ontario, too much influence in Quebec en too much government in Ottawa'.

British Columbia's grootste stad, Vancouver, balt alles samen wat de provincie uniek en aantrekkelijk maakt. Vancouver is San Francisco zonder de arrogantie; Vancouver is Seattle voordat Bill Gates dat opstuwde in de vaart der volkeren. Anders gezegd: de ideale Westcoast stad, kosmopolitisch met een provinciaals inslag, in zijn achtertuin de mooiste natuur ter wereld. Een stad waarvan je denkt: hier zou ik ook wel willen wonen. En die zijn er niet veel.

Wandel simpelweg in de richting van Stanley Park, het op een schiereiland de baai instekende stadspark. Huur een fiets en peddel langs de standen, waarop de grijze, door het zout uitgebeten boomstammen liggen die 's winters aanspoelen. Stop bij de totempalen, het aquarium en de dierentuin, of wandel in het mini-regenwoud in het hart van het park: een stukje backcountry midden in de stad.

Qua eerste aanblik verschilt downtown Vancouver niet zoveel van de gemiddelde Amerikaanse stad, afgezien van de groenkoperen daken (een Canadees tintje, bedacht door de spoorwegen), de vele boekwinkels en koffiehuizen die het noordwesten dankt aan de natte en sombere winters. Maar je voelt je hier nooit opgesloten met van zowat elke straat een uitzicht op de witgetopte bergen aan de andere kant van de baai. De populaire uitgaanswijk Gastown is gezellig ondanks de wat kunstmatige restauratie: ten tijde van 'Gassy' Jack, eigenaar van de eerste saloon, was het hier toch vooral drank, prostitutie en vooral veel modder.

Typerender voor Vancouver is de Chinatown. Vooral op zondag komen hier de vele Chinezen die in de suburbs wonen hun dim sum eten en inkopen doen. Vancouver had altijd al een flinke Chinese gemeenschap, maar die dijde enorm uit toen Hong Kong door China overgenomen werd. Met een Brits paspoort (en een half miljoen dollar) konden deze Hong Kong Chinezen Canadees worden en ze deden dat massaal. Aziaten zoeken elkaar op en nu komen jaarlijks tienduizenden Chinezen van het vasteland naar Vancouver, daarmee de banden versterkend tussen de op de Stille Oceaan gerichte landen. Europa ligt ver weg, zowel in afstand als in tijd. Vancouver is een Pacific community.

Een klein maar cultureel en historisch belangrijk deel van die gemeenschap zijn de oorspronkelijk kust Indianen. Zoals overal trokken die aan het kortste eind. In de algemene sorry-cultuur van de laat twintigste eeuw legde ook de Canadese regering in 1998 een plechtige 'Verklaring van Verzoening' af, compleet met excuses en een hoop geld. Indianen in Canada heten nu First Nations.

Gelukkig was al lang voor de jaren negentig de culturele erfenis van de lokale Indianen onderkend. Sterker, de kleurig beschilderde totempaal is zo'n beetje het symbool van British Columbia.

Maar het blijft een grotendeels verdwenen cultuur, en de beste plek om daar kennis van te nemen is het fantastische Museum of Anthropology in Vancouver. In een mooi ontworpen gebouw van beton-en-glas, met op de achtergrond bergen en water, bevindt zich een uitgebreide verzameling van totempalen, kano's, juwelen, kleding en manden tot en met de grote slaaphuizen die hier gebruikelijk waren. Toch is een van de mooiste stukken relatief modern, een beeld van Bill Reid, een Haida. Zijn Raven and the First Men vertelt een oud verhaal, met de hoofdrol voor de raaf, een sluwe allesoverlever die in vrijwel alle verhalen opduikt, zoals in het Zuidwesten de coyote dat doet.

Na een grote overstroming vindt de Raven op het strand een enorme schelp waaruit kreten komen. Staand op de wat geopende schelp, ziet Raven allemaal kleine schepsels, wegkruipend vol angst voor zijn schaduw. Het waren de eerste mensen. Volgens de overlevering zorgde Raven voor hen, bracht hen de Zon, Maan en Sterren, zalm en cederhout, leerde hen vissen en jagen. Hun kinderen waren geen bange schelpschepselen meer maar trotse lieden die konden overleven op deze woeste kusten. Reid vertelt het verhaal in een imposant werk, gehakt uit een enorm stuk cedar hout.

Het is een populair beeld en tot zijn dood was Reid, die in de jaren vijftig de eerste was die oude Indiaanse technieken weer tot leven bracht, een van de meest gerespecteerde artiesten van British Columbia. Het is ook een mooi verhaal. Een verhaal van mensen die het land het water, de natuur namen zoals ze het kregen en er, onverschrokken en stoutmoedig, creatief en genietend, iets moois van maakten. In die zin kan Raven and the First Men symbool staan voor de hele provincie. Daar boven de 49^ste breedtegraad, achter de Rockies, langs de warme golfstroom uit Japan, daar in die afgelegen uithoek, daar bevindt zich een heel eigen wereld.

Copyright 2003 Frans Verhagen

Terug naar British Columbia